Edukimi në distancë

Edukimi në distancë është një kompleks metodash udhëzimi, që përdorin teknologjitë e ndryshme të komunikimit për të realizuar të mësuarit e njerëzve të vendosur në vende të ndryshme. Programet e edukimit në distancë mundësojnë të interesuarit dhe mësuesit të ndërveprojnë me njëri-tjetrin nëpërmjet mjeteve kompjuterike, satelitëve artificialë, telefonave, radiove, televizioneve ose teknologjive të tjera. Shpesh udhëzimet e dhëna nëpërmjet e-mail konsiderohen si edukim me korrrespondencë. Gjithashtu, disa herë edukimi në distancë është quajtur mësim në distancë. Ndërsa mësimi në distancë i referohet përvojës së të mësuarit zyrtar ose jozyrtar, edukimi në distancë nënkupton veçanërisht udhëzimin zyrtar të realizuar nga një mësues, i cili planëzon, orienton dhe vlerëson procesin e të mësuarit. Rritja e efikasitetit dhe disponueshmërisë së teknologjive, rritja e numrit të shkollave, të universiteteve dhe të aktiviteteve prodhuese e tregtare ka bërë që të shtohet interesi për programet e edukimit në distancë.

Shumë vende në botë kanë përdorur forma të ndryshme të edukimit në distancë në sistemin e tyre të edukimit. Në vitin 1963, ish-Kryeministri i Anglisë Wilson hodhi idenë e krijimit të "Universitetit në ajër", duke theksuar përdorimin e radios dhe televizionit për qëllime të mësimit, metodë që disa vite më parë ishte përdorur dhe po vijonte në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (SHBA) dhe Bashkimin Sovjetik.

Mbështetur në idenë e mësipërme, në vitin 1969, Anglia krijoi Universitetin e Hapur, si institucion të lartë të edukimit. Ky universitet ka numrin më të madh të studentëve në krahasim me çdo institucion tjetër edukimi e trajnimi në Angli. Ai është i hapur për çdo person mbi 18 vjeç që jeton në Angli ose në vendet anëtare të Bashkimit Europian. Ky universitet realizon të mësuarit dhe kërkime nëpërmjet programeve të radios e televizionit, materialeve kursore të postuara dhe përdorimit të pajisjeve kompjuterike. Ai vlerësohet si një nga universitetet që ka programet më të mirë të njohur. Më shumë se 20 vende të tjera kanë universitete kombëtare të hapur, në të cilët të gjitha udhëzimet sigurohen me metodat e edukimit në distancë.

Metoda e edukimit ka rezultuar me vlerë veçanërisht në shtetet e zhvilluara. Duke marrë parasysh shpërpjestimin ndërmjet numrit të madh të studentëve dhe numrit relativisht të vogël të mësuesve, kjo metodë siguron një rrugë me kosto efektive në përdorimin e burimeve të kufizuara akademike. Shumë kompani prodhuese e përdorin edukimin në distancë për të kualifikuar punonjësit e tyre ose për t’i ndihmuar ata të freskojnë aftësitë ose njohuritë e tyre. Punonjësit mund t’i marrin këto programe në vendin e punës ose në shtëpi në kohën e lirë. Tregues i rëndësisë dhe vlerave të edukimit në distancë është edhe dhënia e gradave shkencore master dhe doktor nga universitetet ku zbatohet një program i tillë.

Metoda e edukimit në distancë përdoret jo vetëm në veprimtaritë civile, por edhe në Forcat e Armatosura të shteteve të ndryshme, të cilat zbatojnë programe specifike në interes të personelit ushtarak. Një shembull i mirë i edukimit në distancë janë edhe aplikimet që përdorin vendet anëtare të PfP. Në këtë aplikim mund të gjenden shumë kurse, të cilat mund të shfrytëzohen direkt nga Interneti.

Histori

Edukimi në distancë e ka origjinën e tij në mesin e shekullit 19-të në Europë dhe SHBA. Ideatorët dhe zbatuesit e parë të edukimit në distancë përdorën teknologjinë më të mirë të kohës së tyre, sistemin postar, për të krijuar mundësi për njerëzit që dëshironin të mësonin, por nuk kishin kushte për të ndjekur shkollat tradicionale. Shumica e njerëzve që përfituan nga një edukim i tillë me korrespondencë përfshinte ata me pamundësi fizike, gratë të cilat nuk lejoheshin të regjistroheshin në institucionet e edukimit, të hapura vetëm për burrat, njerëzit që kishin punë gjatë kohës normale të shkollës dhe ata që jetonin në rajone të largëta ku nuk kishte shkolla. Me të drejtë edukimi me korrespondencë është përcaktuar si paraardhësi i atij në distancë.

Zhvillimi i madh teknik dhe shtrirja e gjerë e dy fushave themelore të elektronikës, radios dhe televizionit, në vitet 1920-1940 shënojnë dy ngjarje të rëndësishme në jetën e njerëzimit. Ato, duke i shërbyer shpërndarjes së informacionit dhe pasqyrimit të jetës së përditshme, u bënë edhe forma të reja shumë të rëndësishme për përdorim në edukimin në distancë. Mësuesit i përdorën këto teknologji të reja për të shpërndarë programet edukative të miliona të interesuarve, duke shtuar mundësitë e të mësuarit përballë pengesave të institucioneve tradicionale shkollore.

Zhvillimi i sistemeve telefonike të besueshme në largësi të mëdha gjatë viteve të para të shekullit XX gjithashtu shtuan mundësitë e mësuesve në distancë për të rritur numrin e studentëve. Por sistemet telefonike kurrë nuk luajtën një rol të rëndësishëm derisa në vitet 1980-1990 u fut në përdorim teknologjia e telekonferencës. Sistemet e telekonferencës bënë të mundur që mësuesit të bisedonin, të dëgjonin dhe shihnin studentët e tyre në kohë reale, pavarësisht ku ndodheshin.

Edukimi në distancë përdor ndërthurjen e teknologjive të ndryshme të komunikimit për të rritur aftësitë e mësuesve dhe studentëve për të komunikuar me njëri tjetrin. Vitet 1980 dhe 1990 shënojnë një tjetër arritje të njerëzimit, atë futjes në përdorim masivisht të rrjeteve kompjuterike dhe të aplikimeve të Internetit. Interneti ofroi shërbime të shumta dhe të paimagjinueshme. Kjo u krijoi mundësi një numri të madh mësuesish dhe studentësh të komunikonin në konferencë nëpërmjet kompjuterave. Nëpërmjet përdorimit të konferencave me kompjuter në rrjetin e gjerë botëror (WWW) mësuesit dhe studentët kishin mundësi të paraqitnin tekste, fotografi, zërin dhe pamjet e lëvizshme (video). Nëpërmjet videotelekonferencave u bë e mundur që mësuesit dhe studentët të shihnin e dëgjonin njëri-tjetrin, duke qenë të vendosur në vende të ndryshme.

Zbatimi i programeve të edukimit në distancë

Programet e edukimit në distancë kërkojnë ekipe për përgatitjen e medias, specialistë të mësimdhënies dhe ekspertë në lëndët akademike për të hartuar strategjitë e të mësuarit efektiv. Specialistë të tjerë planëzojnë, përpunojnë dhe përputhin mënyrat e komunikimit me studentët. Për shkak se këto programe janë shumë të kushtueshëm për t’u përgatitur, institucionet përkatëse arsimore i hartojnë kurset e edukimit në distancë për ndjekje nga një numër i madh të interesuarish dhe që banojnë në të gjithë vendet. Edukimi në distancë ka krijuar një ndryshim të madh në çështjen, sesi pedagogët dhe studentët mendojnë rreth mësimdhënies dhe të mësuarit. Duke i lejuar studentët të mësojnë në ambiente më të përshtatshëm dhe shpesh në kohën më të mirë për ta, edukimi në distancë hap mundësi edukative, të cilat janë shumë të pranueshme për njerëz të ndryshëm. Ai gjithashtu mundëson më shumë njerëzit për të zgjatur kohën e edukimit të tyre nga një numër i kufizuar vitesh shkollore në një proces të mësuari të përjetshëm. Po kështu, ai ndryshon marrëdhëniet që lidhen me fuqinë dhe autoritetin ndërmjet pedagogëve dhe studentëve, nxit më shumë barazi dhe komunikim të hapur, gjë që nuk ndodh në arsimimin tradicional. Për shkak se në institucionet e edukimit në distancë përfshihen njerëz nga zona dhe vende të ndryshme, studentët rrisin mundësitë e tyre për të njohur kultura dhe përvoja të ndryshme edukative.

Përdorimi i kompjuterve dhe i internetit për edukimin në distancë

Të gjithë jemi dëshmitarë të zhvillimit të shpejtë të rrjeteve kompjuterike, të kapaciteteve të tyre të paimagjinueshme përpunuese dhe përparimeve të skajshme në teknologjinë e ruajtjes së informacionit. Këto zhvillime e kanë bërë kompjuterin një forcë dinamike në edukimin në distancë, që siguron një mënyrë të re dhe ndëraktive të pakësimit të distancës dhe të kohës për të arritur studentët.

Kompjuteri është një mjet i rëndësishëm që ka disa përparësi në edukimin në distancë.

a. Kompjuterat mund të lehtësojnë mësimin hap pas hapi. Për shembull, me anë të kompjuterit bëhet individualizimi i mësimit dhe në të njëjtën kohë sigurohet mbështetje dhe reagim i menjëhershëm.

b. Kompjuterat janë një mjet për multimedia. Me aftësi për të integruar grafikë, printime, zë dhe video, ato mund të lidhin në mënyrë efektive teknologji të ndryshme. Teknologjitë ndëraktive dhe të kompakt disqeve (CD-ROM) mund të përfshihen në mësime udhëzuese kompjuterike, mbikëqyrëse dhe mjedise studimi.

c. Kompjuterat janë ndëraktivë. Sistemet kompjuterike bashkëlidhin paketa të ndryshme programesh (software), që janë shumë elastike dhe maksimalizojnë kontrollin e studentëve.

ç. Teknologjia e kompjuterave po përparon shumë shpejt. Prodhimet e reja po rriten gjithmonë, ndërsa çmimi i tyre po bie gradualisht. Duke kuptuar nevojën aktuale të tyre dhe kërkesat teknike të ardhshme, edukatorët po përshtatin në mënyrë efektive software-t me hardware-t që duhen për të përmbushur misionin e tyre.

d. Kompjuterat e rrisin shumë mundësitë e futjes dhe hyrjes në informacion. Rrjetet lokale, kombëtare dhe botërore mund të lidhin ndërmjet tyre burime dhe individë të ndryshëm, kudo qofshin ata.

Programet (aplikimet) kompjuterike për edukimin në distancë, përgjithësisht ndahen në katër kategori të gjera.

- Instruksione ndihme kompjuterike, përdorimi i kompjuterit si një makinë mësimi e vetme për të paraqitur leksione të veçanta për të arritur objektiva specifikë, por të kufizuara edukativë. Ka disa mënyra për këtë: ushtrime dhe praktikë në kompjuter, mbikëqyrje, simulime, lojra dhe zgjidhje problemesh. Këto zakonisht vijnë me disqe magnetikë që instalohen në kompjuter dhe mësohet me to hap pas hapi.

- Instruksione të menaxhuara nga kompjuteri përdoren aftësitë ruajtëse të kompjuterit, mundësitë që ka ai për të nxjerrë dhe organizuar informacionin, për të ndjekur progresin dhe të dhënat e studentit. Instruksionet nuk është nevoja që të shpërndahen me anë të kompjuterit, megjithëse kjo zakonisht kombinohet me mënyrën e parë.

- Komunikimi me media nëpërmjet kompjuterit përdoren aplikacionet kompjuterike që ndihmojnë komunikimin. Shembuj të tillë përfshijnë postën elektronike, konferencat kompjuterike dhe forumet elektronike.

- Multimedia e bazuar në kompjuter , përdoret për të integruar teknologji të ndryshme si e zërit, grafike dhe të videos në një sistem të vetëm shpërndarje që është i lehtë për hyrje nga studentët.

Në përparësitë që Interneti ofroi për publikun e gjerë në gjysmën e parë të viteve 1990, është shërbimi i quajtur rrjeti i gjerë botëror (WWW), që e bëri atë mjaft të vlerësuar dhe tërheqës. Nëpërmjet WWW është e mundur të integrohen tekste, grafikë, figura, video dhe zë me anë të një mjeti të vetëm. Kështu çdo përdorues mund të kalojë nga një vend në një tjetër të rrjetit duke shfletuar në mënyrë jolineare të gjithë format e informacionit në këtë rrjet. Përveç kësaj, individët dhe organizatat e ndryshme mund të krijojnë në mënyrë të pavarur faqet e tyre në Web dhe mund t’i lidhin ato me njëra-tjetrën në sisteme kompjuterike të ndryshme.

Duke marrë në konsideratë mundësitë që siguron WWW, që në fillim pedagogët e vlerësuan atë si një mjet shumë produktiv për mësimdhënien në distancë. Kështu, ai u gjykua të përdorej për të hedhur të dhënat e një kursi në mënyrë që ato të ishin të disponueshme dhe me mundësi hyrje për të gjithë studentët. Në këto të dhëna mund të futen informacioni i hollësishëm për kursin, ushtrime praktike, teste të drejtpërdrejta, referencat e literaturës që duhet të përdoren, etj.

Përveç sa më sipër, në WWW mund të vendosen lidhje për në faqe të tjera të rrjetit (Web-it) me informacion për lëndën e kursit. Lidhje të tjera mund të të fusin në katalogë të ndryshëm librarish ose faqet personale të çdo studenti. Gjithashtu aty mund të vendosen edhe forume të ndryshme, me qëllim që të gjithë studentët të marrin pjesë në diskutime për pyetjet që ata kanë dhe të mund t’i ndajnë ato me njëri tjetrin. Me anë të programeve të komunikimit direkt siç janë Chat-e,t ata mund të komunikojnë direkt me profesorët dhe kolegët e tyre. Gjithashtu lajmërimet dhe komunikimet thjeshtohen shumë me anë të postës elektronike, e cila mund të vendoset me anë të formave në faqet e Internetit.

Interneti ka disa mundësi për dhënien e udhëzimeve nga pedagogët, të cilat përfshijnë:

- Përdorimin e postës elektronike për korrespodencën një me një. Reagimet nga instruktori mund të merren në një kohë më të shkurtër, sesa mesazhet që mund të merren me anë të postës së zakonshme. Studentët mund t’i lexojnë mesazhet sipas planit të tyre në kohën e duhur dhe mund t’i ruajnë ato për referime të mëvonshme.

- Krijimi i një forumi për klasën. Studentët në vende të ndryshme zakonisht punojnë vetëm, pa pasur lidhje me shokët e tyre të klasës. Krijimi i një forumi nxit ndërveprimin student-student. Çdo student mund të postojë komentet e veta ose pyetjet që ai ka dhe për këtë mund të përgjigjet secili student. Kjo mund të përdoret edhe për njoftimet dhe modifikimet e ndryshme që bëhen në orare, etj.

Në një faqe Web-i, për edukimin në distancë, kryesisht mund të vendosen:

- Informacion mbi kursin dhe drejtuesin e tij – Kjo mund të përfshijë temat e kursit që do të zhvillohen, orët dhe vendndodhjen e kursit, informacion mbi tekstin mësimor që do të përdoret, objektivat e këtij kursi dhe politikën e notës.

- Komunikimi me klasën . Sigurimi i hyrjes (aksesit) me anë të postës elektronike, lidhjet në grupet e diskutimit, si forumet dhe chat-et, si dhe format e raportimit të problemeve dhe të ngarkimit të informacionit.

- Detyrat dhe testet .

Shfaqja e detyrave dhe testeve, bërja e tyre drejtpërdrejt (online) ose dërgimi i tyre te pedagogu, zgjidhje ushtrimesh, këshilla ose shembuj të atyre që kërkohet të realizohen nga studentët.

- Materiali që mbulohet në klasë, Hedhja online e leksioneve ose udhëzimeve direkt si tekst në faqet e Web-it ose si skedarë që mund të shkarkohen (download) dhe merren nga studentët.

- Demonstrime, vizatime, video, audio, hidhen materiale që ndihmojnë në konceptimin praktik dhe kuptimin sa më të mirë të problemit që është në diskutim. Kjo është pak më komplekse se ato që u thanë më sipër, sepse kërkon kompjutera më të mirë dhe shpejtësi Interneti të madhe.

- Materialet e referencës . Listohen materialet në formë të printuar dhe elektronike që janë shtesë e tekstit mësimor. Përveç kësaj sigurohen lidhje për në faqe të tjera të Web-it që kanë informacion për kursin që pedagogu po zhvillon dhe për kurse të ngjashme që janë në Web.

Ulsi META

Kleart XHELILAJ