Zhvillimi i F A-së. Çfarë kemi realizuar? Ku synojmë të arrijmë?

Nga Gjeneral lejtnant Pëllumb Qazimi

Shef i Shtabit të Përgjithshëm të FA

Procesi i zhvillimit të FA-së është i mbështetur në filozofinë e ndryshimit, për t’i trasformuar ato në profolin e ri euro-atlantik. Po çfarë e kushtëzon këtë ndryshim? Ndër të tjera, mjedisi i ri i sigurisë, i cili ka ndryshuar në mënyrë shumë të dukshme. Kërcënimet e rreziqet e periudhës së Luftës së Ftohtë janë venitur, por nuk janë përjashtuar plotësisht. Ndërkohë, janë bërë evidente kërcënime e rreziqe të reja, ku predominojnë ato të natyrës asimetrike, sidomos terrorizmi.

Për arsye të natyrës së mjedisit të sigurisë, forcat ushtarake para 10-15 vitesh kanë qenë ndërtuar, duke patur për bazë filozofinë e përhapjes territoriale, me qëllim që të përballonin kryesisht rrezikun simetrik, luftën totale apo agresionin në front të rregullt. Kjo ka qenë karakteristike për të dy blloqet e atëhershëm politiko-ushtarake. Nga kjo konsideratë nuk kanë bërë përjashtim edhe forcat e atëhershme ushtarake shiptare. Madje, në kushtet e izolimit të veçantë, kjo karakteristikë ka qenë shumë më e theksuar.

Po sot? Në kohën e sotme, filozofia e ndërtimit të forcave ushtarake bazohet jo më në konceptin e shpërndarjes simetrike të mbrojtjes territoriale, por në krijimin e aftësive të vërteta operacionale, të reagimit të shpejtë, ku, kur dhe si duhet, në interes të sigurisë të vendit, brenda dhe jashtë tij. Kësaj prirjeje, kursesi, Shqipëria nuk ka si t’i shmanget.

Ndryshimi i të djeshmes me të sotmen në aspektin e konceptimit të një force ushtarake është esencial. Pa kuptuar e pranuar atë, nuk ka si të ecet qartësisht.

Çfarë është realizuar  dhe çfarë është në proces?

Konsideratat e mësipërme janë themelore në hapat transformues që po bëjmë. Ato gjejnë reflektim në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare, Strategjinë Ushtarake të RSH, Planin Afatgjatë të transformimit dhe në dokumentet e tjera si: Direktiva e Mbrojtjes. Po kështu ato zbërthehen e trajtohen përmes hapash praktikë që evidentohen edhe në dokumentet e MAP, PARP, IPP etj.

Transformimi i deritanishëm ushtarak ka prekur disa fusha të rëndësishme:

Mbështetja ligjore.

Kushtetuta e RSH, Strategjia e Sigurimit Kombëtar dhe Strategjia Ushtarake e RSH, përbëjnë bazën e zhvillimit të Forcave të Armatosura. Ndërkohë, të një rëndësie të veçantë në transformimin e zhvillimin e FA janë një sërë ligjesh si: Ligji për Pushtetet dhe Autoritetet e Komandimit e të Drejtimit Strategjik të Forcave të Armatosura të RSH; Ligji për Statusin e Ushtarakut të Forcave të Armatosura të RSH; Ligji për Gradat dhe Karrierën Ushtarake në Forcat e Armatosura të RSH; Ligji për Disiplinën Ushtarake në Forcat e Armatosura të RSH; Ligji për Shërbimin Ushtarak në RSH; Ligji për mënyrën dhe procedurat e vendosjes dhe kalimit të forcave ushtarake të huaja në territorin e RSH, si dhe dërgimin e forcave ushtarake shqiptare jashtë vendit; Ligji për medaljet për personelin e Forcave të Armatosura të RSH; Ligji për sigurimin shoqëror suplementar të ushtarakëve të Forcave të Armatosura të RSH; Ligji për informacionin e klasifikuar "sekret shteteror"; Ligji për Rojen Bregdetare, etj. Këto e ligje të tjera, si dhe aktet nënligjore në mbështetje të tyre, kanë sjellë një pamje të re në instrumentin ushtarak të vendit. Veprimtaria e Forcave te Armatosura tashmë është e bazuar ligjërisht. Drejtimi, komandimi dhe menaxhimi i njerëzve në uniformë është i udhëhequr e kontrolluar në përputhje me rregullat e funksionimit të instrumentit ushtarak në një shoqëri demokratike. Gjithashtu është synuar që legjislacioni në fushën e Mbrojtjes, t’i përafrohet legjislacionit respektiv të vendeve perëndimore. Gjithsesi, kjo nuk mund të konsiderohet fushë e mbyllur dhe e përfunduar. Forca e ardhshme do të kërkojë përmirësime e përsosje të mëtejshme.

Mbështetja konceptuale e doktrinore

Janë përgatitur, miratuar në nivelet përkatëse dhe janë në përdorim: Strategjia e Sigurisë Kombëtare, Strategjia Ushtarake e RSH, Plani i zhvillimit afatgjatë të FARSH, Doktrina e Përbashkët (Bashkuar), Doktrina e Forcave Tokësore, Doktrina Logjistike.

Doktrinat e Forcave Ajrore dhe Forcave Detare janë në proces përgatitjeje, etj. Në të njëjtën kohë një numër i konsiderueshëm manualesh, rregulloresh dhe udhëzuesish janë përgatitur, miratuar, botuar dhe janë në duart e ushtarakëve për zbatim.

Ndërkohë, një sërë dokumentesh të tjera janë përgatitur ose janë në proces përgatitje. Ndër me kryesoret mund të përmenden: Dokumenti i Zhvillimit të Forcave Detare; Dokumenti i Zhvillimit të Forcave Ajrore; Dokumenti i Zhvillimit të Komponentit Rezervist; Dokumenti i Përhapjes Afatgjatë të Forcave të Armatosura; Plani i Zhvillimit Afatgjatë të Forcave të Armatosura (2005-2015).

Arsimimi dhe stërvitja

Eshtë miratuar dhe zbatohet Politika e Arsimimit dhe Stërvitjes në Forcat e Armatosura (FA). Ajo përcakton qartë kërkesat e arsimimit e të stërvitjes për ushtarët, nënoficerët, oficerët. Detyrimet në këtë fushë janë te SHPA (planifikuese, drejtuese), të Komandës së Doktrinave e të Stërvitjes (vetë KDS, Qendrës së Arsimimit e të Stërvitjes, Brigadës së Stërvitjes Bazë, Universitetit Ushtarak "Skënderbej", Akademisë së Nënoficereve, Akademisë së Mbrojtjes). Detyrimet e kesaj Komande jane përgatitëse dhe ekzekutuese. Detyrimet vijojnë në aspektin ushtrues edhe në shkollat e trupës të FA (Shkolla e Trupës e FT, Shkolla e Trupës e FA, Shkolla e Trupës e FD, Shkolla e Trupës e Komandës së Mbështetjes Logjistike, Shkolla e Trupës e njësive dhe reparteve autonome të SHPFA). Tashmë rruga është e qartë dhe në zbatim të plotë përgatitja e ushtarit rekrut (të shërbimit të detyrueshëm aktiv), të ushtarit profesionist, të nënoficerit dhe të oficerit. Sistemi i arsimimit e stërvitjes është plotësisht i ri, i ndryshëm nga sistemi i kaluar dhe i ngjashëm me sistemin që zbatohet në forcat ushtarake të vendeve perëndimore.

Në fushën e arsimimit e stërvitjes ka gjithëpërfshirje. Gjithëpërfshirja shtrihet në aspektet ideues, planifikues, programues dhe ekzekutues. Kurrsesi, nuk mund të mendohet se këto aspekte janë të shkëputur dhe mund të trajtohen veç e veç. Përkundrazi, sistemi është një i tërë. Eshtë pikërisht kjo arsyeja që MM, SHPFA, KDS dhe komandat e Forcave dhe KML, nëpërmjet grupeve përkatëse të punës organizojnë takime pune, diskutime dhe reflektojnë për hapat e mëpastajme. Përvoja 2-3 vjeçare e zbatimit të këtij sistemi ka evidentuar edhe probleme që duhen riparë. Gjithsesi është e rëndësishme që të përqafohet filozofia e re e arsimimit dhe stërvitjes dhe ajo të funksionojë në përputhje edhe me karakteristikat e realitetit tonë.

Zhvillimi i Personelit

Zhvillimin e personelit e mbështet një bazë e re ligjore dhe nënligjore. Ndër të tjera, evidentohen kërkesat e ligjit të karrierës ushtarake, si dhe vendimet e qeverisë për përputhjen gradë-funksion, si dhe ai i trajtimit financiar në përputhje me gradën që mban ushtaraku dhe jo se ku është i pozicionuar në detyrë (në MM, SHP, Komanda, apo në njësi e repart). Ndërkohë, ecuria në gradë bëhet në përputhje me kriteret e përcaktuara në ligj e vendime, ku mund të përmenden vjetërsia në shërbimin ushtarak, kualifikimet e nevojshme, vlerësimi i punës. Këto e të tjera kritere janë baza e vlerësimit që bëjnë komisionet përkatëse të karrierës, të cilët mblidhen njëherë në vit. Përvoja e funksionimit të komisioneve të karrierës tashmë është katërvjeçare dhe ndjek të njëjtat linja funksionimi, ashtu si dhe në vendet e tjera anëtare të NATO-s, ku ushtarakët (komisionet përkatëse) vendosin për ushtarakët. Në vijim të kësaj llogjike, kërkesë tjetër shtesë është përvetësimi e ushtrimi i gjuhës angleze, sidomos i asaj operacionale.

Baza ligjore që mbështet zhvillimin e personelit, si dhe aktet e tjera në zbatim të saj kanë bërë që të përgatiten tabelat e organizimit e të pajisjes (ish organikat) për të gjitha strukturat ushtarake. Në to përcaktohen qartë funksionet organike, si dhe gradat respektive. Në këtë mënyrë del qartë pamja e piramidës së gradave në Forcat e Armatosura, si dhe mbahet nën kontroll gjendja e tyre. Eshte detyrë ligjore që në fund të vitit 2006, mospërputhja gradë-funksion të jetë deri 15%, nga 25% që ishte në vitin 2004 dhe 20%, që synohet të jetë në fund të vitit 2005.

Sfidë në fushën e personelit është komponenti i ushtarit profesionist, i cili domosdoshmërisht duhet trajtuar si buxhetor dhe jo të trajtohet financiarisht nga të ardhurat. Një gjë e tillë që është nevojë e forcës së ardhshme ushtarake, përbën prirjen e zhvillimit të Forcave të Armatosura në kohën e sotme, përfaqëson çështje thelbësore që Aleanca e NATO-s shtron për vendet anëtare dhe ato partnere. Për të përcaktuar zgjidhjen në kushtet e vendit tonë, ende kërkohet punë, paraqitje alternativash të qarta e të zbatueshme. Komponent tjetër, është nënoficeri për të cilin është krijuar një mentalitet i ri, si për përgatitjen e tij, ashtu dhe për angazhimin në detyra që më parë i bënte oficeri. Megjithatë, mbetet ende për të bërë për konsolidim të mëtejshëm. Oficeri i ri, pavarësisht se është hapur Universiteti Ushtarak, do të vijojë të jetë në qendër të vëmendjes, pasi rruga e nisur përbën sfidë më vete, deri sa të dalë kontigjenti i parë i oficerëve të rinj pas katër vitesh.

Mbështetja me burime të Mbrojtjes.

Vitet e fundit, është shumë pozitive njohja, familjarizimi dhe zbatimi i sistemit të Planifikimit, Programimit, Buxhetimit dhe Ekzekutimit të burimeve të Mbrojtjes. Ky sistem përfaqëson atë model që aplikohet në vendet anëtare të NATO-s dhe në ato që aspirojnë për t’u anëtarësuar. Sistemi është i shtrirë në MM, SHPFA, komandat. Ka ende për të bërë për konsolidimin e përdorimin efektiv të tij. Gjithsesi, nevojat përcaktohen mbi bazën e përparësive të zhvillimit të Forcave të Armatosura, ato planifikohen, shndërrohen në programe dhe SHPFA i kërkon Ministrise së Mbrojtjes për t’i buxhetuar. Mandej, pas aprovimeve përkatëse kalohet në hapin e ekzekutimit të burimeve që jepen.

Në këtë fushë duhet nënvizuar se, ende nuk është arritur që mbrojtja të mbështetet financiarisht në nivelin e kërkuar e të aprovuar. Ky aspekt, gjithashtu është i trajtuar me sens kritik ndaj Shqipërisë edhe nga Aleanca e NATO-s.

Sistemet e mësipërme dhe sisteme a dokumente të tjera kanë mbështetur transformimin e FA, me synim për t’i bërë ato më të vogla në numër, por më efektive. Vlen të përmendet puna e bërë për të përmirësuar kushtet e jetesës e të stërvitjes në vendvendosjet tona ushtarake. Masterplanet e përgatitur e të aprovuar, duke angazhuar profesioniste të kësaj fushe, si dhe komandat dhe institutet përkatës, kanë evidentuar aftësitë dhe kapacitetet e spikatura në këtë fushë. Zbatimi i tyre në disa struktura si: p.sh në Brigadën e Reagimit të Shpejtë, Regjimentin Komando, Brigadën e Stërvitjes Bazë etj., prezanton para ushtarakëve dhe opinionit publik infrastrukturë moderne ushtarake, e cila është plotësisht në gjendje t’i përgjigjet forcës së ardhshme ushtarake dhe madje në mënyrë afatgjatë.

Cilat janë prioritetet për FT, FA, FD dhe komandat mbështetëse?

Për Forcat Tokësore, mbetet problem i hapur rikonceptimi i komponentit rezervist në përputhje me përcaktimet e Strategjisë Ushtarake dhe kërkesat e kohës.

Për Forcat Ddetare, vëmendja do të vijojë të përqendrohet në përmbushjen e misionit të Rojes Bregdetare dhe detyrave të kërkim- shpëtimit. Kjo në mënyrë graduale do të kërkojë përmirësimin e mjeteve në përdorim, si dhe zhvillimin e personelit.

Për Forcat Ajrore, problem mbetet përcaktimi i rrugëzgjidhjeve që lidhen me avionët me krahë fiks, si dhe formëzimi i komponentit të mbrojtjes ajrore.

Për Komandën e Doktrinave e të Stërvitjes, çështje kryesore është konsolidimi i sistemit arsimor e të stërvitjes në FA tashmë të filluar, në përputhje me kërkesat e reja, si dhe formëzimi i qartë i qendrave studimore në interes të zhvillimit të Forcave të Armatosura.

Për Komandën e Mbështetjes Logjistike, përparësi do të mbetet aplikimi i sistemit të integruar të mbështetjes logjistike, reduktimi i depove të municioneve e të mjeteve luftarake, si dhe përcaktimi i rrugëve të mëtejshme të veprimit.

Për të gjitha strukturat ushtarake, ndryshe nga më parë, përcaktues i nivelit të tyre të gatishmërisë dhe operacionalitetit, është aplikimi i Sistemit të raportimit të gjendjes operacionale të formacioneve ushtarake. Ky sistem është bashkëkohor, i matshëm dhe përfshin komponentët e personelit, stërvitjes, pajisjeve dhe burimeve të Mbrojtjes.

Këta janë tregues që përcaktojne nivelin e gatishmërisë e të operacionalitetit të njësisë apo repartit. Nivelet e kërkuara të operacionalitetit për të gjitha strukturat ushtarake përcaktohen nga SHPFA, duke patur parasysh përparesitë dhe duke u bazuar në treguesit e mësipërm.

Njësitë prioritare të FA, cilat janë ato?

Brigada e Reagimit të Shpejtë, Regjimenti Komando, Brigada Xheniere për Forcat Tokësore; Regjimenti i Helikopterëve për Forcat Ajrore; Roja Bregdetare, Sistemi i Vëzhgimit Bregdetar për Forcat Detare; Universiteti Ushtarak dhe Brigada e Stërvitjes Bazë për Komandën e Doktrinave e të Stërvitjes; Brigada e Furnizimit dhe Brigada e Transportit për Komandën e Mbështetjes Logjistike etj. Në këto njësi e disa reparte të tjerë janë përqëndruar përpjekjet konceptuale e doktrinore, kontributet stërvitore, mbështetja teknike dhe mbështetja me burime. Progresi i bërë në to evidenton dobinë e të punuarit me prioritete, në mënyrë graduale dhe duke u mbështetur në burime reale.

Detyrimet e Integrimit në NATO

Ato janë të shprehura në dokumentet përkatëse si: MAP, PARP, IPP etj. Ndërkohë, që gjejnë pasqyrim në dokumentet kryesore që drejtojnë mbrojtjen. Çështjet e integrimit, sidomos ato të aspektit ushtarak përbëjnë detyrim dhe ushtrohen nga të gjitha nivelet e drejtimit ushtarak, duke filluar nga SHPFA e duke vijuar me komandat e forcave etj. Ato në mënyrë periodike bëhen objekt raportimi e diskutimi në nivele të ndryshme. Në veçanti mund të përmenden objektivat e partneritetit, pjesëmarrja në stërvitjet NATO-Partneritet për Paqe (PpP), njohja e ushtrimi i gjuhës operacionale të Aleancës, përmbushja e detyrimeve të tjera. Gjatë periudhës së fundit është rritur niveli i përfaqësimit ushtarak shqiptar në NATO, si dhe ka shkuar në 5 numri i ushtarakëve shqiptarë të emëruar në pozicione detyrash në interes të shtabeve të strukturave të Aleancës.

Detyrime të veçanta per anëtarësimin e pritshëm në NATO, janë objektivat e partneritetit, për arritjen e të cilave ka plan të veçantë përmbushjeje, si dhe aplikimi i Konceptit të Aftësive Operacionale. Për këtë të fundit, Shqipëria ka deklaruar dy nënreparte, një këmbësorie dhe një EOD-je (të asgjësimit të municioneve). Po procedohet për hapat e mëtejshëm. Duhet theksuar se, në të ardhmen, asnjë vend partner nuk mund të marrë pjesë në stërvitjet e NATO-PpP, pa patur trupa të çertifikuara nga NATO.

Me theks të veçantë janë parë gjatë kësaj periudhe edhe përmbushja e përgjegjësive që rrjedhin nga "Karta SHBA-Adriatik 3". Përmes veprimtarive të përbashkëta vendet e rajonit, Kroacia, Maqedonia dhe Shqipëria në aspektin ushtarak, jo vetëm që e kanë njohur dhe kanë përfituar me tepër nga njëri-tjetri, por kanë kontribuar më frytshëm në të mirë të sigurisë së rajonit dhe së bashku kanë krijuar edhe përvoja të reja që mbështesin anëtarësimin e pritshëm në Aleancën e NATO-s.

Për periudhën në vijim, dy veprimtari janë të veçanta, të cilat janë të natyrës NATO-PpP dhe drejtohen nga Aleanca. Ato janë: Stërvitja shumëkombëshe "Cooperative Engagement-05", që udhëhiqet nga Komanda Operacionale e NATO-s, Mons, Belgjikë dhe një Konferencë që drejtohet nga Komanda e NATO-s për Transformimin, Norfolk, SHBA. Për të dy veprimtaritë, Shqipëria është në rolin e vendit pritës. Rëndësia e të dy veprimtarive rritet po të kemi parasysh faktin që pas pesë vitesh, Shqipëria merr përsipër të presë dhe organizojë stërvitje të kësaj natyre, me objektiva, përmasa, dhe pjesëmarrje shumëkombëshe. Veprimtaria e fundit e kësaj natyre ka qenë zhvilluar në Shqipëri në vitin 2000, nëpërmjet stërvitjes "Cooperative Dragon-2000".

Forcat e Armatosura kanë kontribuar në të mirë të sigurisë së vendit, në operacione humanitare në të mirë të publikut shqiptar, si dhe në operacione në mbështetje të paqes. Ato kanë në zbatim plane e programe të veçanta për luftën kundër terrorizmit.

Angazhimet ndërkombëtare Kontributet dhe përgjegjësitë

Duke parë angazhimet aktuale të FA-së me misione paqeruajtëse dhe ato në përbërje të Koalicionit Ndërkombëtar Antiterror, konkludohet qartësisht se, Shqipëria ushtarakisht jep kontribute nën flamurin e OKB-së, NATO-s, BE-së, SHBA-ve dhe të nismës së Evropës Juglindore. Në këtë mënyrë, vendi ynë nga konsumator i sigurisë është shndëruar në prodhues i saj, madje duke kontribuar shumë larg rajonit të vet.

Vlerat janë sigurisht politike, por njëherazi ato janë edhe profesionale ushtarake. Ushtarakët dhe nënrepartet tona pjesëmarrës në këto operacione ushtrohen dhe veprojnë me të njëjtat rregulla angazhimi dhe procedura operacionale që zbatohen nga kontigjentet ushtarake të vendeve të Aleancës së NATO-s. Misioni që përmbushin, detyrat që zgjidhin, shkalla e rrezikut që i shoqëron ato, nuk janë aspak më të ulta se ato që përballojnë kontigjente të vendeve të tjera. Në këtë këndvështrim, trupat tona ushtrojnë profesionin e luftëtarit, ato rriten ushtarakisht dhe me përvojen e tyre japin një kontribut të jashtëzakonshëm në zhvillimin e reparteve tona dhe në rritjen e gatishmërisë operacionale. Të mos harrojmë, ata nuk veprojnë me vete. Ata veprojnë në një mjedis ndërkombëtar dhe me shumë aktorë. Të vepruarit në këtë mënyrë, nuk mund të realizohet nëse ushtarakët tanë nuk kanë parametrat e kërkuar të aftësive luftarake, si dhe nëse ata nuk prezantojnë edhe vlera politike, diplomatike, sociale etj.

Kontributet e mësipërme përfaqesojnë vlerë kombëtare, janë krenari e respekt për flamurin e kombin shqipar.

Mirënjohja për aleatët dhe hapësirat e reja të bashkëpunimit

Në gjithë këtë proces transformimi, mbështetja e Aleancës së NATO-s, vendeve anëtare të saj si: SHBA, Itali, Turqi, Greqi, Gjermani, Mbretëri e Bashkuar, Hollandë, Francë, Kanada, Danimarkë etj., ka qenë bashkëshoqëruese. Gjithashtu, edhe vende të tjera jo anëtare të Aleancës si: Zvicra, Austria etj., kanë dhënë kontribute të spikatura. Prej mëse 3 vitesh, bashkëpunimi ushtarak me vendet anëtare të NATO-s, por dhe me vende të tjera bëhet mbi bazën e një planifikimi, që bazohet në përparesitë e transformimit, shmang dublikimet dhe keqpërdorimet e asistencës që jepet. Nga kërkesat në tërësi është kaluar në projekte e programe bashkëpunimi konkrete, me synime e objektiva të natyrës operacionale.

Siç paraqitet, pamja e deritanishme tregon se, Forcat e Armatosura vijojnë të jetojnë një periudhe dinamike lëvizjeje dhe janë të angazhuara të thellojne procesin e transformimit. Transformimi synon të kthejë forcën ushtarake nga statike dhe "potenciale" në një force ushtarake vepruese, me aftësi reale operacionale, nga një forcë masive në një forcë cilësore, nga një forcë që del nga publiku shqiptar dhe i shërben atij.

Ndërkohë, aftësitë operacionale të kërkuara, sidomos për njësitë e repartet prioritare, gjithnjë e më tepër po evidentojnë domosdoshmërinë e gatishmërisë operacionale për të vepruar në interes të sigurisë së vendit, në operacione humanitare dhe në operacione në mbështetje të paqes. Gjithashtu, janë thelbësore kërkesat e të vepruarit bashkë, si dhe në mënyrë të integruar me forca ushtarake të vendeve të tjera. Ato përbëjnë një karakteristike tipike të forcës ushtarake të ardhshme. Marrë në konsideratë, të gjithë këta tregues dilet në përfundimin e nevojës së një force ushtarake, që ndërtohet mbi bazën e një tërësie harmonike kërkesash sasiore dhe cilësore. Në këndvështrimin sasior, forca ushtarake e re merr parasysh kërkesat e nevojat e misionit të Forcave të Armatosura, bazuar në mjedisin e sigurisë, si dhe në burimet që vihen në dispozicion. Në këndvështrimin cilësor, strukturat ushtarake duhet të jenë të afta të përballen me situata të ndryshme operacionale, përfshirë dhe nivele të larta rreziku, të tilla që të mbulojnë të gjithë spektrin e skenarëve të mundshëm.

Nga ana tjetër, kërkesat e mësipërme janë të lidhura në mënyrë të pazgjidhshme me nevojat e modernizimit. Modernizimi është i pandashëm nga zhvillimi i Forcave të Armatosura. Ai është i kërkuar, por jo përherë i mundshëm sipas planifikimeve dhe kjo kryesisht për arsye të mungesës së mbështetjes me burime financiare. Në këtë kuptim, duke marrë në konsideratë se, instrumenti ushtarak nuk mund të modernizohet i tëri njëherësh, mbajtja parasysh e prioriteteve merr rëndësi të padiskutueshme. Ky proces edhe në vijim do të ketë nevojë për studime, inspektime, debate, gjykime, përgatitje programesh të arsyeshëm e të përballueshëm që zgjidhin nevoja afatgjata dhe jo të mometit.

Zhvillimi i instrumentit ushtarak shqiptar në mënyrë të padiskutueshme do të kërkojë angazhimin e vijueshëm të ushtarakëve dhe jo vetëm të tyre. Pa kujdesin e mbështetjen e shtetit e të shoqërisë asgjë nuk mund të arrihet. Rol të veçantë do të ketë edhe asimilimi e aplikimi i prirjeve të zhvillimit të strukturave ushtarake të Aleancës së NATO-s. Nga ana tjetër, nuk duhen neglizhuar edhe tradita e realitetet e veçanta të vendit tonë. Një harmonizim i kujdesshëm i gjithë këtyre faktorëve, do të bëjë që Forcat e Armatosura, jo vetëm të zhvillohen në përputhje me kërkesat e sotme, por do të përmbushin më me profesionalizëm misionin e tyre kushtetues.