Ky material fokusohet në një analizë të shkurtër mbi mundësinë e pranimit të vendit tonë në NATO, duke e parë paralelisht të lidhur me kriteret, që ka sot Aleanca ndaj pranimit të anëtarëve të rinj. Pavarësisht nga këto, vendi ynë dhe veçanërisht Forcat e Armatosura (FA), po punojnë fuqimisht që ta meritojnë anëtarësimin në NATO dhe padyshim do të jenë një anëtar aktiv me vlera i kësaj organizate.
Në trajtimin e materialit do të përqëndrohemi tek disa prej kritereve të pranimit që ka sot NATO në teorinë e zgjerimit të saj dhe konkretisht në:
- perceptimi i rreziqeve/kërcënimeve
- koncepti i sigurisë së Aleancës
- kontributi me kapacitete/ndarja e kostos, dhe
- akomodimi/përshtatja me kulturën e brëndshme të NATO-s.
Ku konsistojnë këto teori?
Perceptimi i rreziqeve dhe kërcënimeve shihet nga Aleanca në aspektin e një sjelljeje të “pazakonshme” prej anëtarëve të rinj apo nga këndvështrimi ndryshe që mund t’i bëjnë situatës së sigurimit. Ajo ç`ka kërkon Aleanca është që anëtarët e rinj duhet të përcaktojnë dhe të jenë në një linjë me anëtarët e tjerë të saj në përcaktimin e rreziqeve dhe kërcënimeve. Natyrisht, që Aleanca pranon diversitetin e mendimeve dhe pikëpamjeve, por ajo është e interesuar të ruajë qëndrime unike ndërmjet anëtarëve. Fakti që marrja e vendimeve në NATO bazohet në gjetjen e konsensusit midis gjithë anëtarëve e bën edhe më të domosdoshëm këtë qëndrim.
Koncepti i Sigurisë së Aleancës konsiston në shqetësimin që ka kjo organizatë rreth formulimit të politikës kombëtare pasi ky vend është anëtarësuar në NATO. Sa do të lidhet politika kombëtare me politikën e përbashkët të Aleancës? Deri ku arrijnë objektivat kombëtare dhe sa do të integrohen këto interesa apo ambicie kombëtare me interesat e përgjithshme të Aleancës? Këto pyetje shihen të lidhura ngushtë me angazhimin dhe qëndrimin e vendit të ri në pjesëmarrjen në misione apo në operacionet e Aleancës të cilat nuk kanë lidhje të drejtpërdrejtë me interesat kombëtare të vendit të vet.
Kontributi që do të japë vendi që anëtarësohet dhe ndarja e kostos midis anëtarëve të saj, përbën një kriter tjetër. NATO konsiderohet një organizatë ku ka të drejta, por edhe detyrime. Ka komente që vijnë nga anëtarët e NATO-s të cilët mbrojnë pikëpamjen se vendet e vogla në Aleancat ushtarake tentojnë të marin një ngarkesë disproporcionle krahasuar me anëtarët e tjerë.
Përshtatja në kulturën
e përbashkët të NATO-s.
Kultura është një term i gjërë e cila varion prej identitetit kolektiv të anëtarëve të rinj të Aleancës deri tek procesi i përbashkët i planifikimit të forcës dhe punës së përbashkët në organet konsultative dhe të punës së kësaj organizate. Në kontekstin tonë do të përqëndrohemi tek familjarizimi i personelit ushtarak dhe civil të shteteve kandidate për anëtarësim, konkretisht të vendit tonë, me procedurat dhe rregullat e NATO-s.
Në ndihmë të trajtimit më të mirë të këtyre koncepteve do të përdoren dy modele të mundshme të zhvillimit të ardhshëm të NATO-s; së pari, një NATO me natyrë tipike ushtarake e rifuqizuar dhe udhëhequr nga SHBA, dhe së dyti, një NATO me profilin e një organizate sigurimi pan-Europiane duke pasur një strukturë ushtarake në përbërje të saj.
Le t’i analizojmë me rradhë çështjet e mësipërme:
I. Njehësimi i perceptimit të rreziqeve dhe kërcënimeve në planin e ambjentit të sigurimit do tëvlerësohet bazuar në dokumente dhe fakte zyrtare si të vendit tonë, ashtu edhe të NATO-s.
Cili është qëndrimi i NATO-s në përcaktimin ndaj rreziqeve e kërcënimeve dhe problemet që lidhen me pranimin e anëtarëve të rinj?
Koncepti Strategjik i Aleancës i përshtatur në Romë në vitin 1991 reflektoi ndryshimet e ndodhura pas rënies së bllokut lindor. Siguria u pa në një plan më të gjerë; si në planin ushtarak, politik, ekonomik, social dhe atë ambjental. Sfidat e sigurimit u vlerësuan si të mundshme dhe që kishin të ngjarë të vinin jo si rezultat i sulmeve ndaj territoreve të vendeve të Aleancës, por më tepër si produkt i destabilitetit ekonomik, social dhe politik në Europën Qëndrore dhe Lindore. Sigurimi i Aleancës u pa në kontekstin global duke vlerësuar veçanërisht përhapjen e ADM, aktet e terrorizmit dhe sabotazhit.
Këshilli i Atlantikut të Veriut (NAC), në vitin 1999 arrinte në përfundimin se: “Përhapja e ADM u konsiderua si një kërcënim i vazhdueshëm dhe aktorët jo shtetërorë u panë si një mundësi potenicale për t’i përhapur këto armë. NATO duhet të merrte në konsideratë ekzistencën e forcave nukleare jashtë rajonit të saj dhe mundësinë e akteve terroriste dhe të sabotazhit dhe rreziqet që vijnë nga krimi i organizuar”.
Në Samitin e Pragës, Nëntor 2002, NAC bëri thirrje për përgjigje kolektive ndaj sfidave të reja, kërcënimeve të ardhura nga terrorizmi dhe nga përhapja e ADM dhe format e shpërndarjes së tyre. Dy vjet më pas në Samitin e Stambollit në vitin 2004, u ritheksua se: “Terrorizmi dhe përhapja e ADM dhe formave të shpërndarjes së tyre, përbëjnë kërcënimet kryesore ndaj Aleancës dhe sigurimit ndërkombëtar”.
Një nga kërkesat që përcakton NATO në Planin e Veprimit për Anëtarësim (MAP) ndaj vendeve kandidate për anëtarë në NATO është edhe ajo që ka të bëjë me adoptimin e konceptit të aleancës në lidhje me ambjentin e sigurimit.
Ndryshimi në perceptimin e rreziqeve nga NATO, i cilësuar si parakusht për anëtarësim vjen në përqasje me evoluimin e kësaj çështjeje në vendin tonë. Në të gjitha dokumentat tona kryesore të sigurisë dhe të mbrojtes si; Strategjia e Sigurimit Kombëtar (SSK) dhe Strategjia Ushtarake (SU) edhe pas rishikimeve të vazhdueshme që u janë bërë atyre, koncepti ynë kombëtar në lidhje me këtë çështje ka qënë unik me atë të NATO-s.
Ky qëndrim i është deklaruar NATO-s dhe gjithë anëtarëve të saj çdo vit nëpërmjet dokumentit të MAP-it. “Shqipëria vlerëson se nuk ka asnjë rrezik dhe kërcënim të drejtpërdrejtë që mund t’i vijë vendit tonë nga jashtë dhe se konsideron si rrezik potencial rreziqet asimetrike si terrorizmi, krimi i organizuar, trafiku ilegal dhe në veçanti përhapjen e ADM” citohet në MAP 2000-2001.
Edhe në ciklet e tjera të MAP-it, Shqipëria identifikon sfida dhe kërcënime të njëjta me ato të Aleancës. Me të njëjtin ton shprehet vendi ynë në dokumentat kryesore të sigurisë dhe të mbrojtjes apo në qëndrimet zyrtare të viteve në vazhdim, duke vënë theksin dhe duke ndarë të njëjtin shqetësim me Aleancën për luftën kundër terrorizmit, ku dhe shpreh angazhimin për kontribut real në luftën kundër tij.
“Kërcënimet kryesore me të cilat përballemi sot në rrafshin e brëndshëm janë krimi i organizuar, korruspioni, trafiqet e paligjshme, terrorizmi, fatkeqësitë natyrore etj. Në rrafshin e jashtëm ato janë: krimi i organizuar, përhapja e ADM, terrorizmi, konfliktet rajonale etj.” – theksohet në Konferencën: -Axhendë Shqiptare për Sigurinë Rajonale, Mars 2006.
Në raportin vlerësues të NAC-ut mbi progresin e pjesëmarrjes së Shqipërisë në MAP-in 2005-2006, NATO vlerëson: “Shqipëria nuk konsideron asnjë vend tjetër si një armik të mundshëm dhe nuk ka pretendime territoriale apo konflikte kufitare” dhe diku më poshtë evidenton se: “Shqipëria është një pjesëmarrëse aktive në luftën globale kundër terrorizmit dhe synon që përmes pjesëmarrjes në operacionet e drejtuara nga NATO dhe në koalicione të tjerë të bëhet një burim eksporti i sigurisë dhe stabilitetit”.
Për sa më sipër, mund të themi që kushti i përcaktuar nga Aleanca për një egzistencë dhe balancim të kërcënimeve dhe rreziqeve të përbashkëta është i plotësuar. Nuk ka dyshim se qëndrimi i njëjtë me Aleancën do të jetë në vazhdimsi edhe në kushtet kur vendi ynë të jetë anëtar me të drejta të plota i kësaj organizate.
II. Kursi i mundshëm i veprimit të vendit tonë në lidhje me përballjen me konceptin e sigurisë së Aleancës, do të vlerësohet mbi bazën e zhvillimit të FA dhe progresin e tyre, si dhe në faktin se si FA kanë balancuar kërkesat për pjesëmarrje në Operacionet e Mbështetjes së Paqes (PSO) të drejtuara nga NATO, në krahasim me kërkesat për nevojat e sigurisë kombëtare.
Shqipëria që në vitin 1992 ka kërkuar të anëtarësohet në NATO dhe prej asaj kohe ka bërë përpjekje të konsiderueshme për të plotësuar kërkesat që shtrohen para saj dhe në veçanti për FA.
Zhvillimi dhe transformimi i FA për të balancuar kërkesat e brëndshme dhe të jashtme si vend i vogël dhe me burime të kufizuara, natyrisht përbën një sfidë madhore për ndërtimin e kapaciteteve mbrojtëse të duhura. Megjithatë, vendi ynë ka ecur me vendosmëri në këtë rrugë prej vitesh dhe ky proces po afirmohet më qartë gjatë këtij viti.
Nga mbi 100.000 trupa të trashëguara nga periudha e Luftës së Ftohtë, gjatë viteve ‘90 u bë një reduktim drastik i tyre duke arritur në vitet 1999-2000 në rreth 31.000 trupa. Pas rishikimit të mbrojtjes, në vitet 2000-2002 kjo shifër zbriti në 16.500, madje e planifikuar për tu arritur në vitin 2010. Duke qënë në një proces tranformimi të vazhdueshëm, vlerësimi i mbrojtjes që po kryhet gjatë vitit 2006, do të sjellë ndryshime jo vetëm në krijimin e strukturave të bashkuara, abandonimit të strukturave jo efiçente, por edhe në madhësinë e forcës, riformulim më të mirë të misioneve dhe detyrave të saj.
Qëllimi është formimi i një force më të vogël në numër, të dislokueshme, të mirëstërvitur, të paisur dhe kompletuar me paisje dhe sisteme moderne, të ndërveprueshme me strukturat e NATO-s. Një forcë e tillë do të plotësojë më mirë detyrat e ngarkuara si në planin kombëtar, ashtu edhe kërkesat që do të rrjedhin nga mbrojtja kolektive në përbërje të NATO-s.
FA kanë marrë pjesë nga viti 1994 në misionin në Bosnjë dhe atje aktualisht vazhdon të jetë kontigjenti 19-të, me një kompani këmbësorie. Ndërkohë, në Operacionin ISAF në Afganistan vazhdon të jetë kontigjenti i 9-të me një togë këmbësorie. Njëkohësisht, po në Afganistan në kuadër të Kartës së Adriatikut “A-3”, vazhdon angazhimi në rrotacionin e tretë 6 mujor të Ekipit të Përbashkët Mjeksor. Në Irak, prej vitit 2005 është rritur kontributi në një kompani prej 120 trupash dhe atje vazhdon misionin kontigjenti i 7-të. Shqipëria, ka konfirmuar pjesëmarrjen në Operacionin “Active Endeavour” të NATO-s në Mesdhe.
Vendi ynë përfaqësohet në Brigadën e Europës Juglindore (SEEBRIG), me një oficer dhe një nënoficer permanent dhe ka deklaruar në përbërje të kësaj njësie një kompani këmbësorie dhe një kompani xhenjere. Prej vitit të kaluar SEEBRIG-u vazhdon të marrë pjesë në mision në Afganistan në përbërje të forcave të NATO-s.
Integrimi është bërë një çështje imperative me karakter kombëtar dhe FA po transformohen sipas koncepteve dhe standardeve të NATO-s. Pjesëmarrja e FA në operacionet PSO që në ditët e para të fillimit të tyre ka qënë një nga mjetet e nevojshme për të bindur NATO-n se vendi ynë ka vullnet dhe është i aftë për të kontribuar në përpjeket e përbashkëta për zgjidhjen e krizave.
Nga ana tjetër, pjesëmarrja në PSO tepër larg kufinjve tanë, madje jo vetëm në kuadrin e NATO-s, por edhe të organizmave të tjerë të sigurimit, përbëjnë nisma politiko-ushtarake të vendit tonë që megjithëse nuk lidhen drejtpërdrejt me interesat tona kombëtare, dëshmojnë se si anëtar i ardhshëm i Aleancës, kjo e fundit do të gjejë gjithnjë një partner që do të ecë me frymën e solidaritetit dhe angazhimit me anëtarët e tjerë të saj.
III. Kontributi i mundshëm i vendit tonë dhe ndarja e kostos me Aleancën, do të vlerësohet mbi bazën se si do të konsiderohet roli potencial i Aleancës dhe kërcënimet ndaj sigurisë së saj dhe se çfarë kontributi mund të ofrohet në këto raste.
Supozohet se vendet e vogla për shkak të burimeve të limitizuara janë në gjëndje të ndërtojnë kapacitete ushtarake të përmasave të vogla për t’i vënë në shërbim të sigurimit të Aleancës. Kështu që, ky shqetësim merr gjithnjë e më tepër përmasat e një kushti të vënë nga Aleanca.
Nëse NATO do të transformohet sipas modelit të parë, në atë të një Aleance të udhëhequr nga SHBA e do të angazhohet në përballimin e “rreziqeve të reja” dhe konflikteve asimetrike duke ndërmarrë operacione tepër larg territorit të saj, kuptohet që kontributi i vendit tonë me kapacitete ushtarake (jo të vullnetit dhe angazhimit politik) do të jetë i kufizuar, kjo sidomos e diktuar nga vështirësitë që hasen në mbështetjen logjistike. Për më tepër e kufizuar do të jetë pjesëmarrja në gjithë spektrin e plotë të operacioneve të NATO-s, në mënyrë të veçantë në operacionet luftarake me intensitet të lartë. Por, kontributi i vendit tonë në një Aleancë që transformohet sipas këtij modeli merr një dimension tjetër - dimensionin politik. Kjo për arsyen se NATO më tepër se sa për kontribute ushtarake do të jetë e interesuar të bëjë një shkëmbim me vlerë në dhënien e legjimitetit të ndërhyrjeve ushtarake të mundshme nga anëtarët e saj; nëpërmjet votës unanime dhe konsensusit të të gjithë anëtarëve të saj, përfshi edhe të vendit tonë. Vendimmarrja e vendit tonë për të ndjekur NATO-n në veprimet e saj do të bëjë që në një masë të konsiderueshme të kompensohen burimet e kufizuara.
Nëse shohim modelin tjetër, atë që NATO siç e përshkruam më lart do të shndërrohet në një organizatë pan - Europiane e fokusuar drejt destabiliteteve dhe ruajtes së paqes, atëherë kjo sjell mundësi mjaft të mira për Shqipërinë që të kontribuojë në sigurinë e Aleancës. Operacionet me intesitet të ulët, kryerja e detyrave mbështetëse, operacionet humanitare janë më të përballueshme dhe janë pikërisht këto lloj operacionesh që FA janë duke kryer aktualisht. Madje edhe angazhimi në luftën kundër terrorizmit që është objekt i NATO-s do të jetë shumë efektiv. Kjo pasi vendet Europiane theksin e vënë në luftën kundër terrorizmit nëpërmjet forcimit të masave të brëndshme si; forcimi i ligjeve, zbulimi, transparenca bankare, etj. Si mjete të jashtme vendet Europiane vënë theksin tek rëndësia e ngritjes së standardeve të jetesës, promovimi paqësor i vlerave demokratike në vendet nga ku vijnë organizatat terroriste etj. Kuptohet që kjo përqasje i vjen për shtat vendit tonë dhe në veçanti FA për të kontribuar me mënyra nga më të larmishmet ndaj sigurisë së përbashkët në Aleancë.
Në të njëjtën kohë, vendi ynë ka qënë i vendosur dhe po tregon se nuk do të jetë një anëtar pa peshë në NATO. Në total mbi 2200 vetë nga FA kanë marrë pjesë në operacionet PSO prej fillimit të tyre, ose rreth 15 % e sasisë së përgjithshme të FA. Nëse marim në konsideratë procesin e kryerjes së rrotacionit (stërvitje dhe rigjenerim të personelit pas kthimit nga misioni), atëherë numri i mësipërm (2200) duhet të jetë tre herë më tepër. Nga viti i kaluar dhe gjatë vitit 2006 kanë marrë pjesë në misione jashtë vendit rreth 640 vetë nga FA, ose rreth 8% e numrit të përgjithshëm të Forcave Tokësore. Rreth 20 oficerë dhe nënoficerë janë angazhuar në poste të ndryshme në Shtabet Multinacionale dhe në shtabet e strukturave të NATO-s si elementë të PfP (PSE).
Shqipëria ka deklaruar kapacitetete të konsiderueshme në operacionet e drejtuara nga NATO: një kompani të motorizuar këmbësorie duke e zgjeruar në një batalion këmbësorie në 2007, një kompani komando, një kompani të infrastrukturës xhenjere, një toge EOD, një kompani të mbrojtjes civile, një togë e policisë ushtarake, si dhe një ekip mjeksor.
Buxheti i mbrojtjes është rritur në mënyrë konstante; në vitin 2006 zë rreth 1.58 % të GDP, ndërsa në vitin 2007 do të zërë rreth 1.77% të GDP ose me një rritje 0.19% të GDP më shumë se në 2006, pra gati duke dyfishuar angazhimin për rritje prej 0.1% të GDP në vit.
Pjesëmarrja në PSO i ka kushtuar FA një shpenzim vjetor prej rreth 5-6% të buxhetit të mbrojtjes si shpenzime direkte në mision, pa llogaritur konsumin e burimeve të mbrojtjes gjatë fazës përgatitore dhe pas kthimit nga misioni.
Nga sa theksuam më sipër, tregohet jo vetëm për vullnetin e Shqipërisë për të marrë pjesë në PSO, por edhe kontributi sinjifikativ që ka dhënë dhe jep krahasuar me burimet dhe përmasat e forcës. Njëkohësisht, shpreh faktin se vendi ynë si një vend i vogël posedon kapacitete reale për të marrë pjesë në zgjidhjen e krizave në mënyrë të përbashkët edhe kur të jetë anëtar i Aleancës.
IV. Aftësia për t’u integruar dhe akomoduar në kulturën e NATO-s do të shihet në kontekstin e pjesëmarrjes së FA në aktivitetet vjetore të përbashkëta me NATO-n dhe zhvillimet e brëndshme të FA në këtë drejtim.
Zhvillimet konstante në FA filluan qysh në vitin 1991 pas anëtarësimit në programin PfP, por në veçanti pjesëmarrja në programin e PARP-it, MAP-it dhe në mekanizma të tjerë të bashkëpunimit me NATO- n, ndihmuan strukturat e FA që të orientohen dhe familjarizohen shpejt me kulturën e Aleancës.
Kështu, pjesëmarrja e një sasie të konsiderueshme personeli në mjaft misione dhe operacione të drejtuara nga NATO dhe pozicione pune në shtabet ndërkombëtare krijuan mundësi për të njohur praktikat dhe rregullat e punës së strukturave të NATO-s, duke u vlerësuar si të barabartë me kolegët e tyre perëndimorë. Vetëm në kuadrin e Programit Individual të Parnteritetit (IPP) 2006 u realizua pjesëmarrja në rreth 100 aktivitete si trajnime, vizita, ëorkshope, konferenca etj brënda dhe jashtë vendit, të cilat u përkasin 20 fushave të bashkëpunimit. FA kanë marrë pjesë në 6 stërvitje NATO/PfP, në 7 stërvitje “In the spirit of PfP” dhe në 3 stërvitje të planizuara në kuadrin e A-3 gjatë vitit 2006.
Ndër zhvillimet e brëndshme të FA përmendim; përgatitja e doktrinës së përbashkët të FA dhe e shërbimeve të saj (madje janë planifikuar për t’u rishikuar së shpejti), manualet e punës së komandave e shtabeve si dhe rregullore të ndryshme, të gjitha të bazuara në doktrinën dhe publikimet e NATO-s. Struktura e Forcës po rishikohet për t’u ndryshuar dhe përshtatur sipas koncepteve “Joint and Jointness” të NATO-s duke ju përgjigjur më mirë kërkesave të kohës.
Janë evdientuar dhe po trajnohen çdo vit një numër oficerësh, nënoficerësh dhe nëpunës civilë të sistemit të mbrojtjes për të qënë në gjëndje të zënë poste të ndryshme që Aleanca do t’i kërkojë në momentin e anëtarësimit.
Arsmimi dhe stërvitjet e të gjitha niveleve zhvillohen dhe vlerësohen sipas standardeve të NATO-s. Vetëm gjatë vitit 2006, rreth 34 oficerë u arsimuan në shkolla ushtarake të huaja dhe po shërbejnë në FA. Një numër disa herë më i madh i tyre është arsimuar gjatë viteve të kaluara.
Prioritet i është kushtuar gjuhës angleze, e cilësuar si gjuhë e integrimit me NATO-n në të gjitha aspektet e vlerësimit të personelit dhe përparimit të tij në karrierë. Gjatë vitit akademik 2005-2006 u trajuan në gjuhën Angleze rreth 1260 oficerë, nënoficerë, ushtarë profesionstë dhe civilë.
Po kështu shërbimi civil e në veçanti ai që punon në sistemin e MM, ka një përgatitje dhe formim të duhur, është i familjarizuar dhe aplikon praktika pune për të qënë plotësisht i aftë për të punuar me metodat e NATO-s.
Këto janë pak për të thënë për përpjekjet e gjithanëshme që bëjnë FA për t’u përshtatur gjithnjë e më tepër me kulturën e NATO-s. Ato janë disa tregues të një integrimi të butë dhe të shpejtë me praktikat dhe metodat e punës së NATO-s në momentin e anëtarësimit. Aktualisht ato stërviten dhe “sillen” si të jenë anëtare të Aleancës. Kështu që mund të themi pa frikë se FA de facto janë “integruar” plotësisht në Aleancë para anëtarësimit zyrtar të tyre.
Përmbledhje
dhe Konkluzione
Në përfundim të të gjithë faktorëve që analizuam më lart, do të thoshim se; përsa i përket perceptimit të rrezikut dhe dilemës së sigurimit të Aleancës, vendi ynë ka demonstruar një konfirmitet dhe fleksibilitet me NATO-n duke e shvendosur fokusin dhe përcaktimin e tij nga një konfrontim i hapur ndaj kundërshtarëve potencialë në orjentimin drejt rreziqeve të reja asimetrike. Njëkohësisht, ka patur një vullnet politik dhe ambicie kombëtare ku përmes kontributeve konkrete ka demonstruar realisht se ka qënë një lojtar aktiv në politikën e sigurimit të NATO-s. Këto janë tregues që japin garanci të plotë komunitetit të Aleancës për të qënë i tillë edhe në të ardhmen, si anëtar i saj.
Në lidhje me kontributin dhe ndarjen e kostos, pavarësisht kufizimeve që mund të lindin në këtë aspekt, sidomos në rastin kur bëhet fjalë për kontributet në operacionet e Aleancës me intensitet të lartë dhe në largësi tepër të mëdha nga vendi ynë, sërish do të thoshim se vendi ynë aktualisht është i angazhuar në këto lloj misionesh. Nga ana tjetër këtë “mungesë” në sigurimin e kapaciteteve do ta kompesojë duke vënë në dispozicion të Aleancës asete strategjike dhe infrastrukturën e saj kombëtare.
Ndërsa për opsionin tjetër të zhvillimit të Aleancës si një organizatë pan - Europiane që merret me PSO dhe operacione të tjera në përgjigje të krizave dhe me një intensitet të ulët, vendi ynë ka kapacitetet e duhura dhe është në gjëndje që të bëhet një kontribues i denjë i sigurisë së Aleancës.
Në mënyrë të sintetizuar, aspekti i fundit – adoptimi dhe përshtatja me kulturën e NATO-s, është në rrugë të mbarë dhe ndonjë mangësi e vogël, po përmirësohet me shpejtësi para se të bëhet ftesa zyratare për anëtarësim. Për të përmbledhur të gjitha çështjet e trajtuara më sipër, do të thoshim se; vendi ynë nuk qëndron më pas në raportet e saj me NATO-n se sa vendet e tjera të vogla dhe ndoshta marrja e mesazhit për pranim qysh në Samitin e Rigës, do të ishte një vendim i mirëpritur.
N/kolonel
Hysen HOXHALLI