Siguria e ardhshme dhe zhvillimet teknologjike e
organizative në komponentin tokësor të FA-së

Përgatiti Arjan Hilaj

Natyrshëm mund të pritet që vendet me Forca të Armatosura moderne të jenë të afta për të vepruar dhe arritur fitore vendimtare në hapësira luftimi të ndryshme, qofshin ato luftëra ndërshtetërore, brenda shtetit ose me aktorë joshtetërore. Është e qartë se, faktorët kyç që kanë çuar në konflikt dy a me shumë shtete me njëri-tjetrin janë duke humbur rëndësinë si pasojë e rendit botëror një polaresh, të kryesuar nga SHBA-të. Megjithatë, humbja e rëndësisë nuk duhet të 'përkthehet' e të interpretohet si një 'fund' i luftërave ndërshtetërore. Katalizatorë si frika, prestigji dhe etja për më shumë pushtet janë faktorë të mjaftueshëm për një shtet që problemet t'i zgjidhë me anë të luftës. Shtetet e reja të fuqishme në arenën botërore të etura për pushtet si: Rusia, Kina dhe India do të kërkojnë të ndryshojnë status quo-në dhe të sfidojnë dominimin e Perëndimit ekonomikisht ose ushtarakisht me t'iu prezantuar një mundësi e tille.
Për me tepër, aktorët joshtetërore (terroriste dhe kryengritës) me qëllime agresive do të fuqizohen akoma me shumë si pasojë e globalizimit. Lehtësia relative për marrjen e teknologjisë për përdorime civile dhe ushtarake do të rrisë në mënyrë dramatike aftësitë ushtarake të aktorëve joshtetërore, e cila së bashku me mjedisin kompleks në të cilin ata veprojnë do të prezantojnë një kërcënim direkt për forcat ushtarake të aleancës perëndimore.
Në konfliktet e të ardhmes, fushëbeteja nuk do të jetë me monopol i një force ushtarake industriale konvencionale, por do të ndahet me një numër gjithnjë në rritje aktorësh jo shtetërore, të aftë për të përdorur sistemet më të fundit të armatimit, si dhe të adaptueshëm lehtësisht me situatat e reja operacionale. Si rezultat, del e domosdoshme që komponenti tokësor i FA-së të adaptohet në mënyrë të përshtatshme e të pajisjet me teknologjinë, konceptet e përdorimit dhe doktrinën e nevojshme, në mënyrë që t'u përgjigjet kërkesave dinamike për forma të ndryshme konflikti dhe veprimesh ushtarake. Kjo ese do të analizojë të ardhmen e Sistemit të Sigurisë Ndërkombëtare, si dhe do të përqendrohet në sfidat që paraqet zhvillimi teknologjik dhe modeli organizativ në mjedisin tokësor të luftës së ardhshme.

Sistemi i ri i sigurisë ndërkombëtare
Në fund të Luftës së Ftohtë, Fukujama parashikoi në mënyrë optimiste se triumfi i demokracisë liberale do të shënojë 'fundin e historisë në një kohë kur shtetet kombëtarë do të bëhen më të ndërvarura për përfitime dypalëshe në mënyrë të atillë që konfliktet do të pushojnë së ekzistuari. Por shpejt ky optimizëm u daravit menjëherë pas rënies se botës bipolare, e cila ia lëshoi vendin një bote të re të çrregullt.
Lufta në vijim kundër terrorizimit dhe përhapja e radikalizmit dhe qëndrimi anti perëndimor në disa pjesë të globit na bën që të besojmë se, bota është duke u bërë më e rrezikshme. Mjedisi i sigurisë strategjike është bërë gjithnjë e më shumë kompleks dhe i vështirë për t'u parashikuar. Megjithatë, ne mund të dallojmë disa tendenca që kanë shumë gjasa që të jenë prezentë në pjesën e parë të shekullit të 21-të.
SHBA-të do të qëndrojnë fuqia e vetme botërore: Ndërkohë që sistemi i sigurisë ndërkombëtare bëhet dita-ditës gjithnjë e më i rrezikshëm dhe i vështirë për t'u parashikuar, çështje kryesore qëndron fakti i rolit të SHBA-së në rendin e ri botëror, si dhe kapacitetet e saj për të mbrojtur dhe promovuar demokracinë. Nëse SHBA-të do të përpiqen të tërhiqen nga udhëheqja globale atëherë implikimet që do të sjelle ky fakt do të ishin katastrofike. Në rang botëror, gara për të mbushur vakuumin e lënë si pasojë e dobësimit të fuqisë amerikane mund të çojë në një shkalle të madhe destabiliteti, në të cilën aleatët do të rrezikoheshin e kundërshtarët do të merrnin zemër. E thënë ndryshe, për të shmangur këtë lloj perspektive SHBA-të do të vazhdojnë të qëndrojnë si faktori kryesor në skenën botërore për një pjesë të mirë të shekullit të 21-të.
Kufijtë rajonalë gjithnjë e me shumë do të zhduken. Tashmë është një realitet se bota është duke u bërë gjithnjë e më e ndërlidhur dhe ndërvarur si rezultat i globalizimit. Avancimi në teknologji, komunikimi dhe transporti i lirë kanë bërë të mundur që bota të bëhet më e 'vogël'. Si pasojë ka shumë gjasa se tensionet, idetë radikale dhe konflikti nga një zone të shtrihet lehtësisht në rajonet e afërta. Në shekullin e 21-të nuk do të jetë më e mundur për një shtet të caktuar të besojë se ka imunitet nga destabiliteti në një vend të caktuar, thjesht duke u mbështetur në distancën fizike prej tij.
Fuqitë e reja: Bota njëpolarëshe me SHBA-të në qendër të saja e prodhuar për pasojë të rënies së ish-BS ka kundërshtarët e vet potencialë. Sot, Kina, India dhe Rusia janë duke dalë si aktorë kryesore në skenën botërore. Madhësia e tyre, vendodhja gjeografike dhe tradita historike ju siguron atyre një rol influencues në rajone kyç si Azia Jugore dhe Lindore dhe Evropa Lindore. Një gjë e tillë vërtetohet nga ngjarjet e fundit në Gjeorgji, kur Rusia haptazi sfidon perëndimin dhe SHBA-të në ish-zonat e saj të influencës.
Teknologjia do të përhapet me shpejtësi: Ndërkohë që kufijtë ndërshtetërore bëhen gjithnjë e më të 'padukshëm', novacioni në teknologji do të zhvillohet në një mënyrë të pa parë ndonjëherë më parë. Nevojat komerciale do të bëhen shtytësit kryesore për përhapjen e teknologjisë. Teknologjia e ashtuquajtur me 'përdorim të dyfishte' - civile dhe ushtarake - do të përhapet gjerësisht me pasoja të mëdha për sigurinë ndërkombëtare në tërësi. Ndërkohë që tregu i armëve është duke u bere gjithnjë e më konkurrues, presioni për të fituar para ka shumë gjasa të bëjë që armatimet e teknologjisë të lartë të bien në shumë duar. Shitjet e këtyre sistemeve të armatimit do të bëjnë që Forcat e Armatosura të shteteve 'kundërshtarë' apo aktorëve joshtetërorë të rrisin kapacitetet dhe aftësitë e tyre për të luftuar në distancë, saktësi dhe vdekjeprurshmëri më të madhe duke rritur problemet përpara forcave tona dhe aleate.
Implikimet për komponentin tokësor Teknologjia
Teknologjia është bërë një pjesë e pandashme e mënyrës së jetuarit në shoqëritë e sotme, si dhe Forcave të Armatosura. Është e qartë se, investimet për kërkim-zhvillim (Research and Development) kanë dhënë rezultat në konfliktet e fundit (Afganistan 2001, Irak 2003) ku forcat ushtarake perëndimore treguan një avantazh shumë të madh kundër kundërshtarit, duke bërë që lufta të shkurtohet në kohë, si dhe të ulet numri i viktimave për pasojë. Revolucioni Teknologjik Ushtarak [Military Technological Revolution (MTR)] do të këtë një ndikim direkt në Komponentin tokësor dhe luftën në toke nëpërmjet kapaciteteve të mundësuar nëpërmjet rrjeteve (Netëork Enabled Capability).
Kapacitetet e mundësuara nëpërmjet rrjeteve: Përqendrimi kryesor për zhvillimin e kapaciteteve për Forcen Objektiv 2020 të së ardhmes është në kapacitetet e mundësuar nëpërmjet rrjeteve, e parë në kontekstin e konceptit "Joint" të superioritetit të njohurive, i cili kontribuon direkt në superioritetin e vendimmarrjes. Ndërlidhja e fuqishme do të lejojë krijimin e 'paketave' të forcave të lidhura me njëra-tjetrën në atë mënyrë që megjithëse mund të jenë fizikisht larg njëra-tjetrës, ato përsëri mund të grumbullohen së bashku në çdo kohë sipas nevojës për t'u dhënë goditje vdekjeprurëse kundërshtarëve. Çdo përmirësim teknologjik do të zgjerojë aftësinë e një komandanti për të orkestruar të gjitha sistemet e zbulimit, të armëve, të forcave të manovrës dhe reparteve logjistike në varësi të tij. Por, duhet pranuar se, kompleksiteti është bashkëshoqërues i kësaj rritjeje. Do të dallojmë tre sfida kryesore që shoqërojnë kapacitetet të mundësuar nëpërmjet rrjeteve: Së pari, avancimi teknologjik nuk do të lejojë komandantin që të ketë informacion zbulimi perfekt 'në kohë reale' në të cilin, ai të mbështesë vendimet e veta. Vetë natyra e luftës, e përcaktuar nga Klauzeviç, e cila karakterizohet nga faktorë të tillë si: frika, rreziku, paqartësia dhe mashtrimi, bën të konkludojme se nuk mund të gjejmë kurrë 'informacion perfekt'. Së dyti, kërkohet zhvillim serioz dhe i qëndrueshëm për sa i përket menaxhimit të informacionit. Kjo i referohet si përmirësimit të shpejtësisë se procesimit të informacionit ashtu edhe strukturimit të rrjedhës se informacionit në mënyrë efikase dhe të përdorshme. Sidomos kjo e fundit, strukturimi i informacionit është edhe 'thembra e Akilit' në atë që si mund të ndahet informacioni i rëndesishëm nga 'zhurmat'. Sfida e tretë nuk ka të bëjë thjesht me menaxhimin e informacionit të forcave tona. por me së shumti me ruajtjen e tij nga aktiviteti pengues dhe shkatërrues i armikut. Fuqia e rrjeteve të komunikimit me të cilën bëhet e mundur operimi i forcave duhet të arrihet dhe të mbrohet nga çdo lloj ndërhyrje penguese nga ana e armikut. Ky problem është jashtëzakonisht kyç në ndërtimin e forcave të se ardhmes, të lidhura në rrjete pasi ato do të varen tërësisht nga rrjedha e pandërprerë e informacionit në mënyrë që të kenë efektivitet. Pengimi i kësaj rrjedhe, jo vetëm që do t'i bëjë këto forca me pak efektive por do t'i bëjë më shumë të dobëta ndaj veprimtarisë se armikut, duke u 'peshkuar' një nga një.
Organizative
Autorët e librit 'Në kampin e Athinasë' kanë theksuar se, revolucioni në teknologjinë e informacionit ka ndryshuar mënyrat me të cilat njerëzit luftojnë në të gjithë spektrin e konfliktit. Ky revolucion ka pasur ndikim direkt në përmirësimin e fuqisë dhe operimit të njësive të vogla në njërën anë duke favorizuar ngritjen e formave organizative në rrjet, ndërkohë që jua a ka vështirësuar jetën formave organizative të mëdha të natyrës tradicionale. Teknologjia ka një rol për të luajtur, por mund të thuhet se edhe forma organizative ka po të njëjtin rol, i cili duhet të adoptohet ose zhvillohet për ta thithur këtë teknologji.
Mënyra sesi ushtritë luftojnë është me tepër sesa një funksion thjesht teknologjie në përdorim. Teknologjia ka peshë, por një përpjekje e thjeshtëzuar për të inkorporuar një teknologji radikalisht të re në një koncept të vjeter operimi, shpesh është një recetë për dështim, pasi ridizenjimi organizativ nuk ka shoqëruar avancimin teknologjik. Me qëllim të shmangies se përgatitjes për një lloj lufte të gabuar, në vitin 2007 Drejtoria e Planifikimit të Mbrojtjes në SHPFA në 2007 prodhoi Planin Afatgjate të Zhvillimit të FA-së. Plani përqendrohet në krijimin e një force të ardhshme të integruar, të fuqishme dhe mjaftueshëm të balancuar për t'iu përgjigjur sfidave të se ardhmes dhe operacioneve ekspedicionare.
Krijimi i një force të balancuar
Megjithëse mundësia e një lufte ndër shtetërore është shumë e vogël, Shqipëria si vendi anëtar me i ri i NATO-s mund ta gjejë veten të angazhuar, në mënyrë të ndryshme nga sot, në të ashtuquajtura 'luftëra të vogla' që përfshijnë luftërat e intensitetit të ulët (Loë Intesity Confllict) si dhe kundër kryengritje (Counter Insurgency) në Afganistan dhe Irak apo gjetkë, ku i duhet të qëndrojë e gatshme për të vepruar krah aleatëve të saj strategjike në mbrojtje të interesave të saj dhe aleateve. Konfliktet mund të lindin si rezultat i konkurencës për burime jetësore strategjike në të ardhmen e afërt, e cila është një perspektivë e cila nuk duhet të hidhet poshtë. Sapo të çlirohen nga frika e një ndërhyrje ushtarake nga SHBA-te ose aleatët e saj, disa nga fuqitë e reja do të gjejnë momentin për të vendosur ose shtrirë më tej influencën e tyre. Rasti me i fundit i konfliktit në Gjeorgji, gusht 2008, tregoi se Rusia nuk ka hequr dorë nga qëllimet e saj ekspansioniste ndaj fqinjve. Një gjë e tillë mund të thuhet dhe për qëndrimin serb ndaj Republikës së Kosovës. Do të jete e pafalshme që në një të ardhme (urojme qe të mos ndodhë kurrë) të gjendemi në kushtet e 1998-1999. Ndërkohë që duhet që Shqipëria të përgatisë Forcat e Armatosura për të penguar zhvillimin e një krize ose të ndihmojë në zgjidhjen e saj, ajo duhet të krijojë një force të aftë e me kapacitete që të plotësojë misionin kushtetues në mënyrë vendimtare me një kosto sa me të pakët njerëzore dhe materiale. Duke parë tendencat e zhvillimit të forcës del e nevojshme rikonceptimi organizativ pse jo edhe i numrit të kërkuar të forcave. Ulja e numrit të forcave pa një studim të mirëfillte ashtu siç përmendet edhe në Defense Revieë të vitit 2006 nga ekspertët amerikane nuk i shërben objektivit tonë për krijimin e një force moderne. Me kryerjen e studimit kam parasysh kryerjen e lojrave luftarake të bazuar në skenare reale për të gjithë spektrin e detyrave ushtarake të parashikuara në mision dhe Kushtetute, prej së ciles lidershipi ushtarak do të jetë në gjendje t'i argumentojë udhëheqjes politike në MM, sasinë e nevojshme të forcave dhe mjeteve që kërkohen për përmbushjen e misionit.
Pas kryerjes së një studimi të tillë rezultati i procesit të transformim do të jetë krijimi i forcave të optimizuara për operacionet që kanë gjasa më shumë të ndodhin ndërkohë që ruhet kapaciteti për 'të kaluar' në operacione konvencionale të luftës totale siç janë ato të mbrojtjes së vendit.
Efektshmëri në operacione të tipit COIN/LIC: Një karakteristike vendimtare për forcën objektiv të së ardhmes duhet të jete efektiviteti në konflikte të zgjatura, asimetrike, të paqartë dhe komplekse. Përfshirja e forcave tokësore në Irak dhe Afganistan, edhe pse jo në role luftarake aktive në të ardhmen, ka nxjerre në pah kërkesën për rekrutimin dhe edukimin e oficereve dhe ushtarëve të afte për të marre vendime në situate e mjedise të vështirë si dhe të kenë një kuptim të gjere të detajeve psikologjike dhe kulturore që sjell me vete ky lloj konflikti. Si rezultat ajo do të kërkojë zhvillimin e koncepteve të reja operacionale dhe strategjike specifike për këto lloj operacionesh për forcat e së ardhmes të pajisur me teknologjinë e përshtatshme.
Ndërveprushmëria: Duke qenë se udhëheqja përsa i përket investimeve në kërkim zhvillim për luftërat e se ardhmes qëndron pa diskutim në SHBA-të, për Forcat e Armatosura shqiptare ka një ndikim të thellë kur bëhet fjale për të vepruar si pjese e një aleance në te ashtuquatujturit 'koalicione të dëshirës' (coalition of the ëilling) që kanë ndikim direkt në kohezionin dhe efektshmerinë operacionale. Boshllëku i madh teknologjik dhe operacional midis forcave tona dhe atyre perëndimore që ka qene karakteristike dominante që pas Luftës se Ftohtë duket se do të rritet akoma më tej në qofte se nuk përcaktohen në kohe disa pika ku duhet të arrihet nderveprueshmeria .
Në rend të parë qëndrojnë në mënyrë të padiskutueshme çështjet e C4I dhe ato të kapaciteteve të mundësuara nga rrjetet. Duhet supozuar se, SHBA-te do të jenë vendi i vetëm në botë, i aftë për të bërë investimet e duhura në transformimin total të forcave të veta ushtarake, konsistente me zhvillimin teknologjik. Për rezultat disa forma të ashtuquajtura 'vendose dhe luaj' (plug in) ose të përbashkëta ofrojnë perspektiven me të mire për nderveprueshmerine dhe integrimin që është kritike për një aleance që kërkon të jete efektive në fushën e betejës. Shmangia e dublikimeve është kyç për sukses kur qartësisht investimet në teknologji nuk i sjellin kapacitete shtese aleances. Çeshtje të rëndësishme politike, ushtarake dhe tregtare bashkeshoqerojne këtë proces sidomos në fushën e bashkëpunimit të mbrojtjes, transferimit të teknologjisë, të mirave industriale dhe shkembimit të informacionit të zbulimit.
Sistemi i ardhshëm i sigurisë do të shohë edhe për disa kohë SHBA-në si gurin e themelit të stabilitetit të rendit boteror. Por kjo nuk do të vazhdoje për shumë kohë, duke qene se fuqite e reja boterore si Rusia, Kina, dhe India tentojne të kthehen në faktore ndikues në sistemin e ardhshem të sigurise.
Tendencat që formësojne sistemin e ri të sigurise dhe hapësirat e betejave të se ardhmes në të cilen do të veprojnë forcat tokësore sugjerojnë nevojën për krijimin e një force të balancuar me synim domiminin e konflikteve të tipit ndërshtetor, duke u bazuar në kryerjen e operacioneve të shpejta e vendimtare, por të aftë në mënyrë të mjaftueshme për të krijuar dominancë në konfliktet brenda shtetit dhe me aktorët joshtetëtore të karakterizuara nga kohëzgjatja , paqartësia, asimetria dhe kompleksiteti.
Tekonlogjia do të ketë një ndikim të madh në luftën e së ardhmes, por ajo ç'ka kërkohet për të patur efekt tek armiku është përdorimi i forcave tokësore të mbeshtetura nga komponentë e tjere. Pa patur parasysh menyren e përdorimit ato duhet të jene të afta të veprojne si pjese e nje grupi "Joint: dhe të nderveprushme me aleatet, të afta për ta zbuluar larg armikun nderkohe që i shmangen sistemit të tij të vezhgimit, të afta të prodhojne nje vellim të madh zjarri preciz duke shkaterruar armikun në të gjithe gjeresine e fushebetejes si dhe duke i prishur kohezionin.