Ushtarakë të huaj në Ushtrinë shqiptare

Përgatiti Prof. Dr. Proletar Hasani

Ndër ta janë emrat e oficerëve të lartë madhorë, Leon de Chilardy, që hyri në shërbim të Ushtrisë shqiptare që në vitin 1913; kapiteni austriak Hasler i Artilerisë, që shërbente si instruktor që prej vitit 1914; kolonel dhe më pas gjeneral divizioni Gustav von Myrdac, thirrur që prej vitit 1922 nga Ahmet Zogu si organizator i Ushtrisë shqiptare. Më pas, në vitet 1925-1928, pranë kësaj Ushtrie erdhën afro 240 këshilltarë ushtarakë italianë, nën drejtimin e kolonelit, më vonë gjeneral korparmate dhe shef i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë italiane Alberto Pariani etj.
Aty nga viti 1928, siç ka shkruar dhe në botimin dokumentar një ndër publicistët më të njohur shqiptarë i viteve ‘20-‘40 të shekullit XX, Teki Selenica, në Shqipëri arritën edhe dy ushtarakë me përvojë nga Austria. Ata ishin kapiteni Herman von Kirchner dhe kapiteni Guberth, i pasuar nga oficeri Armës së Xhenios … Von Neuweitel.
Objekt i këtij shkrimi janë ushtarakët austriakë Gustav von Murdatz ( Myrdac), 1976-1946
Pas përfundimit të Luftës së parë Botërore, aty nga fillimi i viteve ’20 të shekullit XX , pikërisht më 1922, arriti në Shqipëri , me ftesën e Kryeministrit Ahmet Zogu, një oficer austriak . Ky ishte majori me mjaft përvojë lufte, Gustav von Myrdac. Pas këtij viti, fati dhe karriera e këtij ushtaraku, ashtu si dhe jeta e tij do të lidheshin ngushtë me fatin dhe ecurinë e vet Ushtrisë shqiptare të viteve 1922-1944, kur Shqipëria doli nga pushtimi fashist dhe nazist. Gustav Myrdac lindi më 7 dhjetor të vitit 1876 në Vjenë të Austrisë. Studimet ushtarake i ndoqi dhe përfundoi në Akademinë Ushtarake të Vjenës dhe u titullua oficer më 18 gusht 1897.
Pas studimeve dhe titullimit oficer kreu detyra të niveleve të ndryshme në Ushtrinë e Perandorisë Austro- Hungareze, deri aty nga fillimi i Luftës së parë Botërore.
Menjëherë me hapjen e teatrit të kësaj lufte në Ballkan, Myrdac u caktua të vepronte me nënrepartin e tij në Shqipëri, ku deri në përfundimin e veprimeve luftarake arriti deri gradën e majorit të Shtatmadhorisë të Ushtrisë Austro-Hungareze. Disa vite pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, më 20 maj të vitit 1922, major Myrdac u ftua nga ministri i Brendshëm i Qeverisë së Shqipërisë të asaj kohe, Ahmet Zogu dhe me pëlqimin e Qeverisë shqiptare, u emërua organizator dhe njëkohësisht inspektor i përgjithshëm i Ushtrisë shqiptare, që ishte në riorganizim e sipër. Me rrëzimin e qeverisë së Fan Nolit dhe rikthimit të Ahmet Zogut, si dhe me organizimin e ri të Fuqive të armatosura (Fuqive Armate ) të Shqipërisë, që nga 18 janari i vitit 1925, Myrdacit i jepet grada kolonel dhe i besohet posti i rëndësishëm kryetar i Shtatmadhorisë dhe gjithashtu inspektor i Ushtrisë shqiptare. Këtë detyrë ai e vijoi ta mbante dhe ushtronte edhe më 1933, kohë kur atij si dhe komandantit të Përgjithshëm të Mbrojtjes Kombëtare Xhemal Arvanitasit iu dha grada e më lartë deri atëherë në Shqipëri, gjeneral divizioni. Në këtë post gjeneral Myrdac vijoi të punonte deri në fillim të muajit prill 1939, kur Ushtria shqiptare pushoi së vepruari dhe vendi u pushtua nga agresioni fashist. Gjatë kohës që zgjati pushtimi fashist i Shqipërisë Myrdaci nuk qëndroi dhe as u rikthye në Shqipëri, për t’u rishfaqur vetëm në kohën kur qeveritë shqiptare, që u ngritën pas kapitullimit të pushtimit fashist italian dhe ardhjes në vend të nazistëve gjermanë. Ishte koha kur u hodh ideja për rikrijimin e Ushtrisë së pavarur shqiptare të shtetit shqiptar, nën drejtimin e një komande të Mbrojtjes Kombëtare, e cila në atë kohë u emërua “ Komanda shqiptare e Mbrojtjes”. Edhe në këtë ushtri, gjeneral Myrdac u ofrua dhe ngarkua posti i mëparshëm, ai i shefit të Shtabit të saj.
Gjatë zhvillimit të operacionit të Ushtrisë Nacionalçlirimtare shqiptare për çlirimin e kryeqytetit të vendit, Tiranës, forcat partizane të kësaj ushtrie kapën dhe arrestuan dhe gjeneral Myrdacin. Ai iu dha për gjykim gjyqit special të luftës, që u zhvillua në Shqipëri pas Çlirimit të saj, në vitin 1945, që përcaktoi dhe fatin e tij.

Kolonel Hermann von Kirchner 1890-1953
Një tjetër ushtarak austriak, që erdhi në Shqipëri për të ndihmuar në organizimin dhe përgatitjen profesionale të Ushtrisë shqiptare të viteve 1928-1944, ishte dhe Herman von Kirchneri, ose siç njihej ndryshe baroni Kirchneri. Por ky ushtarak austriak ndryshe nga atdhetari i tij Myrdac nuk pati fatin e tij tragjik.
Herman Freiherr von Kirchner u lind më 6 maj të vitit 1890 në Feldbah pranë qytetit Grac të Austrisë, në një familje noterësh.
Në vitin 1905, ai ndoqi mësimet në shkollën e kadetëve të Këmbësorisë, në Liobenau për katër vjet. Në përfundim të saj, më 18 gusht 1909 u emëruar pranë regjimentit 88 të Këmbësorisë në Trient të Tiralit të Jugut.
Tre vjet më vonë, më 1921, kohë kur u gradua toger, në kuadrin e Luftës së Parë Ballkanike u caktua të shërbente në kufirin boshnjako- hercegovas, deri më 1913. Mobilizimi i madh i kryer për shkak të Luftës së Parë Botërore e gjeti togerin Kirchner në Komandën e Korpusit XVI, në Raguzë, fronti kundër serbëve.
Gjatë fushatës së luftës të vitit 1915, ra në sy për aftësitë ushtarake drejtuese dhe trimërinë e tij, veçanërisht në luftimet e kryera për lartësinë, Torta në Tironin Jugor, ku dhe u plagos. Për këto merita iu dha urdhri ushtarak “Kalorësi i Kryqit të Maria Terezës”. Më 1917 ndoqi kursin në shkollën e Luftës në Laibah, që e përfundoi shumë mirë dhe pas tij, mori pjesë në veprimet luftarake në Bukovinë, Ukrainë (viti 1918 ) për t’u rikthyer në frontin italian të luftës.
Në përfundim e Luftës së Parë Botërore, Kirchneri kishte arritur të gradohej kapiten dhe u kthye në Austri, ku qëndroi i trajtuar si hero, deri në vitin 1928. Pikërisht në fund të qershorit 1928 për baronin von Kirchener nis një përvojë e re ushtarake e ndryshme nga ajo e luftës . Ai u dërgua në Shqipëri, ku u përzgjodh nga kryetari i shtetit si një ndër organizatorët e huaj të Ushtrisë shqiptare, përkrah oficerit tjetër austriak, kolonelit Myrdac. Ardhja e Kirchnerit ndodhi në një periudhë, kur në Shqipërinë e atëhershme kishin ardhur prej më se 180 ushtarakë italianë të kryesuar nga koloneli Alberto Pariani, ky dhe atasheu ushtarak i Italisë në Shqipëri. Këta ushtarakë kishin për mision riorganizimin e Ushtrisë shqiptare, si një ushtri e tipit të rregullt, bashkëkohore, mision ky në përputhje me marrëveshjet dypalëshe shqiptaro-italiane të viteve 1925-1927. Në këtë rrjedhë, gjatë vitit 1929, baroni Kirchner u ngarkua për të ndihmuar në përgatitjen e masave për sigurimin dhe mbrojtjen e vendit. Për këtë shërbim iu dha urdhri më i lartë i asaj kohe, “komandant i Skënderbeut”.
Në vitin 1929, Kirchneri u emërua oficer i parë i Shtabit madhor pranë shefit të këtij Shtabi, kolonelit Myrdac. Tashmë ai kishte përsipër detyra të rëndësishme ushtarake, që nga organizimi i Ushtrisë, kuadrin ligjor ushtarak, si dhe një përshkrim mbi sigurimin e kufijve të Shqipërisë. Në këtë linjë, në fund të vitit 1929, ai mori pjesë si përfaqësues ushtarak i Shqipërisë në takimet dhe bisedimet gjashtë javore që u mbajtën në qytetin e Shkodrës, pikërisht për rregullimin e kufirit shqiptaro-jugosllav.
Në vitin 1931, në kuadrin e rregullimit të ri të Ushtrisë shqiptare dhe të gjithë Forcave të Armatosura të Shqipërisë, Kirchneri, tashmë, me gradën major i Shtabit Madhor u caktua të drejtonte Zyrën e personelit ushtarak. Kjo zyrë përfshinte të gjitha çështjet e personelit ushtarak shqiptar që lidheshin me rekrutimin dhe mobilizimin.
Deri në pragun e pushtimit fashist të Shqipërisë Kirchneri fitoi gradën nënkolonel dhe u mor me organizimin e kurseve të formimit dhe të funksioneve ushtarake të oficerëve shqiptarë. Gjatë agresionit fashist, nënkoloneli von Kirchner u largua përkohësisht nga Shqipëria, por u rikthye shpejt se kishte familjen në Tiranë
Pas procesit të bashkimit të Forcave të Armatosura të Shqipërisë me ata të Italisë në vitin 1939, baroni Kirchner vendosi të largohej për në Grac të Austrisë, më 1940.
Këtu qëndroi deri në fund të shtatorit 1943. Në tetor të këtij viti, Kirchneri u thirr dhe u dërgua në Tiranë, ku u emërua në detyrë pranë inspektorit të Përgjithshëm dhe shefit të shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë shqiptare, i cili drejtohej nga gjeneral Myrdac, që u ngrit në Shqipëri në fund të vitit 1943, nga qeveritë shqiptare të asaj kohe. Njëherazi Kirchnerit iu dha grada kolonel.
Në këtë detyrë nuk ndenji gjatë, ai vendosi të largohej dhe në janar të vitit 1944 dhe u rikthye, tashmë përfundimisht në Grac pas 12 viteve pranë Ushtrisë shqiptare. Këtu ai punoi në biznesin e prodhimit të makinave të të vëllait, derisa vdiq më 8 mars 1953.
Më 15 maj 1967, një kazermë ushtarake austriake, e cila deri atë ditë emërtohej “Shonaukazermë” iu dha emri i kolonelit Herman von Kirchner. Atë ditë ajo u emërtua “Kirchnerkazermë” (kazerma Kirchner) në shenjë kujtimi dhe vlerësimi për figurën dhe shërbimet e tij si ushtarak.
Gjenerali Myrdac shërbeu për tetëmbëdhjetë vjet në Ushtrinë shqiptare, 1922-1939 dhe 1943-1944, kurse koloneli von Kirchner për dymbëdhjetë, gjithashtu. Ata u ftuan dhe u përpoqën që me formimin, profesionalizmin dhe përvojën ushtarake dhe luftarake që zotëronin, të ndihmonin dhe të ndikonin në organizimin, përgatitjen, stërvitjen dhe drejtimin sa më profesional të Ushtrisë së Shtetit shqiptar të asaj periudhe historike. Pavarësisht koncepteve dhe parimeve të formimit që ata kishin marrë nga shkolla ushtarake austriake , të cilës i përkisnin, pavarësisht bindjeve dhe formimit politik ndaj formave te regjimeve pushtetore qeverisëse, si ishte dhe qëndrimi ndaj periudhës naziste, ata u përpoqën të sillnin koncepte sa më profesionale ushtarake në Ushtrinë shqiptare.
Gjenerali Myrdac, madje që në ardhjen e tij të parë në Shqipëri, u angazhua dhe u përball në sfidën për riorganizimin e Ushtrisë shqiptare sipas një sistemi më të përshtatshëm ushtarak, me kolonel Ismail H. Tatzati, i cili ishte ministër lufte i Shqipërisë . Projekti “Myrdac dhe ai Tatzati” synonin përtej përqasjes, për të ofruar një organizim ushtarak, përgatitje profesionale, pajisje dhe armatime, si dhe sistem drejtimi sa më të përshtatshëm dhe të kohës për Ushtrinë shqiptare ende të pa konsoliduar.
Synimi, por dhe puna e tyre dëshmojnë se deri në vitin tragjik 1939 për Shqipërinë ata u përpoqën që krahas dhe me mbështetjen e lidershipit politiko-ushtarak shqiptar të kohës të ngrinin një ushtri të aftë dhe të përgatitur ushtarakisht, për të siguruar kryerjen e misionit kushtetues të vendit.
Kësisoj, vlerësuar në raport me shërbimet e tyre ndaj Ushtrisë shqiptare dhe Shqipërisë, ata janë pjesë e historisë ushtarake shqiptare dhe gjithmonë në këto raporte edhe duhen përkujtuar dhe trajtuar.