Sfidat e oficerit të ri

Nga Muharrem Dardha

Pak retrospektivë si prolog
Tridhejtë e ca vite më parë, udhëtuam drejt Sazanit edhe ne oficerët e rinj që ishim caktuar të shërbenim në atë garnizon të largët. Në portin e vogël të ishullit na priste një nënoficer i vjetër, i cili na shoqëroi deri në hotelin e oficerëve. Të nesërmen, komandanti i ishullit, Naim Muho, na priti në një takim të shkurtër, por mjaft mbresëlënës. “Jeni caktuar në një vend të vështirë, na tha ai, por mos harroni se edhe këtu Shqipëri është, madje karakolli i saj”… Ishin vitet e Luftës së Ftohtë dhe dy botët në armiqësi i vringëllinin armët e tyre edhe aty, jo shumë larg nesh, në ujrat e Ngushticës së Otrantos. Ne kishim ardhur këtu të shërbenim në emër të mbrojtjes së Atdheut dhe me këtë bindje filluam detyrën. Por sa e sa gjëra të panjohura e të vështira do të na dilnin përpara! Natyrisht, ato i njohëm dhe i përballuam në punë e sipër, përmes rritjes sonë nga njëra detyrë në tjetrën, nga njëri repart në tjetrin, nga Sazani e mandej në garnizone të tjera ushtarake të Shqipërisë…

Marrja e detyrës
Një qasje e tillë ka lënë “gjurmë” në koshiencën e cilitdo, që iu përkushtua karrierës ushtarake. Të gjithë oficerët kanë përjetuar ngutjen drejt një bote sa të panjohur aq edhe tërheqëse që të ofron detyra si oficer i ri. Doemos, këtë përjetojnë edhe 87 oficerët që sapo u diplomuan në UU “Skënderbej”. Fillimi i detyrës si oficer përbën një ngjarje që vështirë se mund të harrohet gjatë gjithë jetës. Dhe kjo për shumë arsye. Pas disa vitesh student ushtarak, tanimë oficerit të ri i hapet një kapitull tjetër në jetën e tij në repartin ushtarak ku është emëruar. Që ditën e parë të punës do të përballet me sfida të reja. Ato janë të shumëllojshme, psikologjike, tekniko-profesionale etj. Sërish ai përfshihet në gjirin e një kolektivi ushtarak, por në raporte të tjera nga ai në shkollën ushtarake. Atje ishte një pjesëz e vogël e klasës apo e togës, i barabartë midis të barabartëve, ndërsa tani ai ka një pozicion të ri, të një natyre tjetër. Nuk është më thjesht një pjesëz e këtij kolektivi, por diçka më shumë, është drejtuesi dhe edukatori i tyre. Tashmë ai nuk përgjigjet vetëm për veten e tij, por për një grup të caktuar njerëzish të veshur me uniformë. Është ky një ndryshim i madh dhe që medoemos shoqërohet me jo pak vështirësi. Atij tashmë do t’i duhet të njohë mirë çdo ushtar, prirjet, kërkesat, aftësitë dhe “detaje” të tjera të karakterit dhe temperamentit të tyre. Ai sapo ka hyrë në mjedise të panjohura të një reparti ushtarak dhe kësisoj duhet të njihet me to, domethënë të njohë historikun e tij, arritjet dhe emrin që ka krijuar ndër vite në raport me repartet e tjera të njësisë apo të Forcës, lidhjet dhe bashkëpunimin me komunitetin e zonës ku është dislokuar. Por jo vetëm kaq. Atij do t’i duhet të njohë po kaq mirë kolegët e tij oficerë, eprorët e drejtpërdrejtë dhe ata më të lartë, të njohë stafin e afërt të nënoficerëve më të cilët do të punojë çdo ditë. Dhe sërish të gjitha këto nuk janë gjithçka. Pas prezantimit si oficer, si komandant i togës apo në një detyrë tjetër, që të nesërmen ai do të jetë në rolin e drejtuesit të mësimit. Që të dalë para tyre ai duhet të përgatitet, i duhet që një natë më parë të lexojë dhe të përgatisë plan-konspektin apo ditarin për stërvitjen e zjarrit, të taktikës apo të mbrojtjes kundër kimike. Dhe njohuritë e fituara në shkollë do të jenë baza e kësaj pune. Por nuk është kaq e thjeshtë. Në shkollë gjërat mësohen jo kaq në detaje sa i kërkon ushtari, madje disa gjëra nuk rroken fare në programet e shkollës, pa folur për boshllëqet e mbartura në programet mësimore në akademinë ushtarake apo në shkollën e trupës, ku jo pak elemente stërvitore konsiderohen të “vogla”, të “pa rëndësishme” etj. Përpos këtyre, oficerit të ri i lind nevoja të këshillohet e të konsultohet me kolegun më të vjetër, por edhe me tetarin apo rreshterin e togës që ai drejton. Dhe këtu ai duhet të mos ketë ndroje dhe as ta shoh këtë si ulje të autoritetit të tij si oficer. Këshillimi apo konsulta është një element i qënësishëm në metodën e punës për oficerin e ri dhe jo thjesht për këto çështje, por për çdo gjë që lidhet me përballimin e sfidave që të imponohen në procesin e realizimit të detyrave. Pra, me këtë pamje dhe me këto ngarkesa shpaloset për oficerin dita e parë në detyrë. Por kështu do të vijojnë edhe ditë, javë e muaj të tjerë, mbushur me plot sfida e vështirësi. Të gjitha këto ai duhet t’i përballojë me punë e përkushtim, me qëndrimin e tij korrekt dhe kërkesën e lartë ndaj vetes dhe ndaj të tjerëve, sepse, tek e fundit, prej këndej do të përcaktohet edhe e ardhmja e karrierës së tij.
Komunikim i ngrohtë dhe kujdes i vazhdueshëm për ushtarët
Jeta ushtarake, sado që zhvillohet në një terren të kufizuar nga pikëpamja hapësinore dhe në përshtatje me disa rregulla të përcaktuara rigorozisht, nga pikëpamja e dimensioneve sociale të saj është shumë më e pasur dhe më e larmishme nga sa duket. Në repart ka një shumëllojshmëri tipash dhe karakteresh njerëzorë, ushtarë të shërbimit të detyrueshëm, që vijnë nga shtresa të ndryshme të shoqërisë; nga fshati apo nga qyteti; nga familje të pasura, por edhe nga familje të varfëra; ka prej tyre që kanë provuar emigracionin apo që mund të jenë edhe bartës të fenomeneve negative, që koha sot i ka nxjerrë evidente. Ndërkaq, tashmë përparësi ka marrë rekrutimi i ushtarëve profesionistë, por shkalla e profesionalizmit të tyre ka diferenca, shumë prej tyre janë “provuar” në misione të vështira paqeruajtëse si në Mosul të Irakut apo në Herat të Afganistanit; të tjerë nuk kanë qenë asnjëherë në misione të tilla jashtë vendit dhe dëshirojnë të shkojnë; mjaft prej tyre janë të martuar dhe me fëmijë të vegjël, të cilët kanë nevojë për përkujdesje të afërt etj. Njohja e kësaj bote njerëzore padyshim që përbën një sfidë, që duhet ta përballojë oficeri i ri.
Praktika tregon se që të kesh sukses në këtë çështje, parasëgjithash lipset një komunikim i ngrohtë dhe njerëzor me ushtarët, të dish të futesh në botën e brendshme të gjithësecilit prej tyre, të njohësh prirjet, problemet e hallet që mund të kenë. Sot ushtria është fokusuar në kazerma. Përfytyroni një moment hapësirën e gjerë të mjedisit të Brigadës së Stërvitjes Bazë në Bunavi apo të Brigadës së Reagimit të Shpejtë në Zall-Herr. Aty jeta gëlon nga mëngjesi në darkë nga veprimtaria e qindra ushtarëve të ardhur nga e gjithë Shqipëria. Shumë prej tyre nuk i mban vendi dhe sytë i kanë nga rruga dhe makinat që venë e vijnë plot zhurmë. Jo pak prej tyre mund të kenë patur vetë makina dhe i kanë “ndrydhur” në garazhin e shtëpisë. Dikush, i përhumbur në vetminë e vet, lëviz nëpër rruginat e repartit dhe mendja i rri te familja në fshat, te punët e stinës që janë bërë kapicë dhe prindërit e tij që nuk arrijnë t’i vënë përpara. Ndonjë tjetër, ulur në një stol, mendon për shokët e shoqet e maturës, për netët e paharruara në disko; të tjerë kujtojnë kohën që kanë kaluar në emigracion në Greqi apo Itali…
Të gjitha këto dukuri përshfaqen përpara oficerit të ri. Por edhe ai përjeton shumë prej tyre, sepse është i ri si ushtarët e tij. Përpara këtij dyzimi psikologjik do të ndodhet jo njëherë dhe jo vetëm një ditë, por shpesh e vazhdimisht. E rëndësishme është sesi këto shqetësime do të dijë t’i evidencojë, t’i bëjë objekt të punës së tij dhe t’i vërë në rrugën e zgjidhjes. Në të kundërt, po u neglizhuan, po qe se nuk përfillen, ato mund të bëhen shkak për shkarje në veprime të padëshiruara, mund të cënojnë disiplinën dhe gjendjen moralo-psikologjike në repart.
Ushtar Rasimi kishte ditë që dukej i shqetësuar, tregonte para disa kohësh një oficer në repartin e Vaut të Dejës. Në stërvitje tregohej i plogët, inaktiv dhe kundërshtonte urdhrat e rreshterit. Kjo na shqetësoi. E thirra më vete dhe u përpoqa të zbuloja diçka nga qëndrimet e tij. Në fillim nuk hapej, por pas disa bisedash, tregoi se motra e tij ishte larguar nga shtëpia dhe prindërit nuk dinin se ku ndodhej. Për këtë i kishte thënë rreshterit dhe komandantit të togës, por ata nuk kishin reaguar. Bisedova me komandantin e batalionit dhe e nisëm disa ditë me leje në shtëpi. Ndërkohë, nëpërmjet Policisë Ushtarake u interesuam të mernim më shumë informacion për familjen e këtij ushtari. Pas disa ditësh ushtar Rasimi u kthye në repart. Motra e tij ishte larguar në shtëpinë e djalit që dashuronte. Frika se mos ishte trafikuar u qe larguar. Së bashku me të atin ai kishte shkuar në shtëpinë e djalit dhe çdo gjë ishte zgjidhur me mirëpkuptim. Që të nesërmen Rasimi u paraqit ndryshe, i shkathët dhe i gatshëm në kryerjen e veprimeve. Ky është një rast, por sa të tillë ka në veprimtarinë e përditshme të oficerëve që punojnë me ushtarët. Mik dhe shok i vërtetë me ta mund të bëhesh vetëm në se di të punosh, di të komunikosh e të mbash qëndrimin e duhur për problemet që ata kanë.

Kujdes edhe për oficerët e rinj
Të kujdesësh për ushtarët, për t’u siguruar atyre kushtet dhe mundësitë për një jetesë normale në repart është njëra anë e medaljes. Po kaq e rëndësishme është edhe kujdesi për oficerët e rinj. Shumë prej tyre janë beqarë dhe mund të qëndrojnë gjatë në kazermë. Aty ata kalojnë jo vetëm paraditen, por edhe shumë pasdite. Por si jetojnë, ku pushojnë, ku argëtohen, ku lexojnë, çfarë gatuhet për ta? Dhe pyetje të tilla mund të lindin plot. Është fakt i njohur tashmë që në Forcat tona të Armatosura është bërë një hop cilësor lidhur me kushtet e jetesës për ushtarakët. Ne që kemi shërbyer në ushtri vite më parë e ndjejmë më mirë se kushdo këtë ndryshim. Tashmë në repartet ushtarake janë ngritur ambjente komode për jetesë, me orendi të reja, me televizorë, frigoriferë, dushe moderne ku nuk mungon uji i ftohtë dhe i ngrohtë. Në kuzhina punojnë civilë profesionistë, mensat janë të kompletuara me të gjithë aksesorët e duhur. Në zyrat e oficerëve janë instaluar kompjuterat dhe interneti, ka kabinete për mësimin e gjuhëve të huaja etj. Këtë pamje e sheh në mjediset e Regjimentit Komando, të Brigadës së Reagimit të Shpejtë, të Brigadës në Bunavi, në mjediset e shkollave ushtarake etj. Por sërish duhet bërë më shumë. Nuk mund t’i kërkohet llogari një oficeri të ri që i bën bisht qëndrimit në repart kur atje mungojnë kushtet, ku krevatet janë akoma me susta të vjetruara dhe me dyshekë të vjetëruar, kur në dhomat e tyre mungon televizori, kompjuteri, nuk ka ngrohje apo elementë të tjerë të domosdoshëm për një jetë normale. Shumëkujt nga ne i është dhënë rasti dhe ka parë se si janë zgjidhur këto çështje në ushtritë e vendeve të NATO-s dhe vendeve të tjera partnere. Ushtarakët tanë, sidomos të rinjtë mund të kenë dhe kanë pretendime për një pagesë më të mirë, sepse ende paguhen pak, por të kenë ankesa edhe për kushtet e jetesës në reparte, apo për dhomat ku kryejnë shërbimin 24 orësh, kjo nuk mund të falet. Tashmë janë të gjitha mundësitë financiare dhe logjistike për të përmirësuar infrastrukturën e jetës si për ushtarët ashtu edhe për oficerët e nënoficerët, që për arsye strehimi apo shërbimi janë të detyruar të qëndrojnë në reparte edhe pas orarit të punës.
Kujdesi në rritje për ushtarakët ka bërë të mundur që çështja e largimit nga ushtria e oficerëve në mosha të reja të frenohet në maksimum. Në qoftë se para 4-5 vitesh çdo vit largoheshin ose braktisnin detyrën 30 deri 50 oficerë të rinj, aktualisht kjo shifër është fare e vogël. Edhe rritja e kërkesave për rekrutim në shkollat ushtarake është tregues i rritjes së dashurisë për profesionin e oficerit. Vetëm këtë vit në UU “Skënderbej” u regjistruan e konkuruan mbi 1200 të rinj e të reja për të arritur në limitin prej 140 të drejtash studimi që ofroi ky universitet.
Dashuria për profesionin e ushtarakut
Dëshira për t’u marrë me një jetë aktive është, ndofta, arsyeja më e spikatur për t’u marrë me profesionin e ushtarakut, por ka edhe mjaft motive të tjera, të cilat lidhen jo vetëm me traditën familjare, por edhe me prirjet individuale. A ka oficeri nxitje profesionale? Besoj se çdo njeri që futet në jetën ushtarake dhe përpiqet ndershmërisht ta bëjë këtë nuk do të zhgënjehet. Kuptohet, kjo lidhet ngushtë me interesat ekonomike. Në shoqërinë e sotme, qoftë edhe në Perëndim, profesioni i oficerit nuk shpërblehet aq mirë nga ana financiare, por kjo nuk cënon motivet e vërteta që i shtyn shumë të rinj drejt karrierës ushtarake, që janë dashuria për profesionin dhe ndjenja për ta përdorur atë në të mirë të atdheut e shoqërisë. Kjo i bën ushtarakët të dallohen nga të tjerët dhe të shihen si pasqyrë e shtetit që përfaqësojnë. Sidomos tani që ushtria jonë është hapur me botën dhe po integrohet në NATO, karriera ushtarake është më atraktive dhe më e sigurt. Dikur thonim ushtria është shkollë, por në të vërtetë shkollë ajo mund të quhet tani. Jo shumë vite më parë, arsimimi pothuajse mbaronte me përfundimin e shkollës së lartë ushtarake, ndërsa tani oficeri është në arsimim të vazhdueshëm. Pas arsmimit bazë ushtarak dhe atij universitar, ai shkon në kurse të tjera, në kurset e avancuara, në kolegjet dhe akademitë për shtabe e drejtues të lartë, arsimohet brenda dhe jashtë vendit etj. Po kështu edhe nënoficerët. Nga studimet e bëra del se oficeri harxhon më shumë se një të pestën e jetës profesioniste në studime e kualifikime dhe kjo që të përgatitet për të marrë përgjegjësi më të mëdha. Të gjitha këto përbëjnë një avantazh për profesionin e oficerit. Nuk është kaq i zgjidhur problemi i kualifikimit të vijueshëm për ekonomistët, juristët, mjekët etj. Më së shumti ata do t’i zgjidhin vetë shkallët e kualifikimeve, madje duke harxhuar nga kursimet e tyre financiare. Por profesioni i oficerit lidhet ngushtë edhe me fusha të tjera, me atë të psikologjisë e sociologjisë, me ligjshmërinë, letërsinë dhe sidomos me historinë. Duke patur njohuri të thella për historinë e vendit të tij, për luftrat e përpjekjet që kanë bërë brezat paraardhës për prosperitetin e vendit, por edhe të vendeve të tjera, ai mund të ngrihet në majën e profesionit të vetë. Pa këto anë, profesioni i oficerit mbetet gjysmak dhe i dyshimtë për cilindo.

Fjalët e një gjenerali si epilog…
Gjenerallejtënant Xhon Uinthrop Hakit, është një personalitet i njohur ushtarak amerikan. Tingëllojnë ende të fuqishme fjalët në përshëndetjen që bëri shumë vite më parë në Akademinë e Forcave Ajrore të SHBA-së. Gjenerali dhe akademiku i shquar iu drejtua auditorit: “Unë jam produkt i shërbimit ushtarak 35 vjeçar, me prirje të forta drejt akademikut, megjithatë u bëra ushtarak. Duke parë prapa në jetën e mëvonëshme pasuniversitare, nuk mund të gjej gjë tjetër veç kënaqësisë për zgjedhjen që bëra vite më parë si një djalë i ri. Në qoftë se do të më jepej shansi përsëri, duke ditur se çfarë bëj tani, do të bëja saktësisht të njëjtën gjë, sepse jeta ushtarake si për detarin, ushtarin apo aviatorin është një jetë shumë e mirë”…Dhe pasi rrëfen për refuzimin që u kishte bërë, pas Luftës së Dytë Botërore, kërkesave për t’u marrë me biznes, me politikë, madje edhe për të dhënë mësim për historinë e Mesjetës në Oksford, me krenari gjenerali thotë: “Jam i gëzuar që qëndrova atje ku isha, në profesionin ushtarak dhe nuk besoj që mund të kisha gjetur një jetë më shpërblyese kudoqoftë jashtë saj”*.
Dhe pas këtyre fjalëve, mendoj se komentet janë të tepërta.