NRF- Forca 9 e përgjigjes së NATO-s

Përparim Veliu
Marrë nga "Rivista Militare"

Rastet IED në teatrin operativ afgan janë shtuar në mënyrë të ndjeshme në sasi dhe në vdekshmërinë e tyre. Situata e përgjithshme e sigurisë aktualisht mbetet shqetësuese veçanërisht në rajonet jugore dhe lindore. Veprimet e talebanëve, të celulave të Al Kaedës dhe të një grupi të konsiderueshëm të rebelëve/kryengritësve, në garë midis tyre për kontrollin dhe influencën në rajone të ndryshme, prish stabilitetin e tërë zonës, duke çuar në format ekonfliktualitetit tipikë të skenarëve warfihgting. Grupe të tilla kryengritësish janë përqëndruar në jug, jug-lindje dhe lindje gjatë kufirit me Pakistanin dhe mbështeten në kompetencën teknike të Al Kaedës për fabrikimin dhe përdorimin e mjeteve IED. Nga ana tjetër, shumë financime të paligjshme që hyjnë në xhepat e kryengritësve vijnë nga prodhuesit e drogës, që mundëson gjithmonë rekrutimin e të radhëve të reja me një rrogë mujore të paktën sa dyfishi i asaj që jepet në FA afgane.
IED-I pra, përfaqësojnë, formën kryesore dhe të preferuar të sulmeve asimetrike të zgjedhur nga grupet subversivë. IED janë pak të kushtueshëm, relativisht të thjeshtë në përdorim, vdekjeprurës dhe nëse janë të pajisur mirë nuk lënë gjurmë. Në thelb, bëhet fjalë për një formë konflikti jokonvenksional (jo klasik), dukshëm të paparashikueshëm, që përdorin mjete eksplozivë të befasishëm, të aftë të sjellin humbje në njerëz e mjete dhe në të njëjtën kohë, të shfuqizojnë konsensusin e arritur nga vendet që marrin pjesë në koalicion. Sulmet asimetrike sjellin pasoja në uljen e nivelit taktik, operativ dhe strategjik të forcave ushtarake pjesëmarrëse, meqënëse vënë në rrezik efiçiencën dhe efikasitetin e tërë misionit. Një strategji asimetrike e këtij lloji mund të prek padyshim moralin e trupave dhe sigurisht aftësinë e ndërhyrjes dhe veçanërisht mbështetjen në strukturën ushtarake.
Avantazhet për atë që i përdor këto kërcënime janë të rëndësisë së parë, sepse vihet në jetë një nga konceptet kryesorë bazë të çdo taktike ushtarake ose siç quhet ndryshe mbajtja e iniciativës. Autori i një sulmi/atentati IED është gjithmonë i favorizuar në raport me atë që e vuan sulmin, sepse njeh terrenin, kohën, objektivin dhe efektet që do të realizojë. Zgjedhja e "bomb maker" (prodhues të mjeteve plasës) për vendin, mënyrën dhe kohën, (ku, si dhe kur) e kryerjes së sulmit kriminal përbën një operacion të vërtetë, bazuar në efektet me rëndësi të lartë në nivelin jo vetëm taktik por edhe strategjik.
Përgjigja kryesore më e zakonshme ndaj këtyre llojeve të kërcënimit është stërvitja e personelit për të pakësuar dhe zbutur humbjet e njerëzve dhe mjeteve. Stërvitja, realja më e mundshme, sigurisht mund të ndihmojë në njohjen e rreziqeve që vijnë nga kërcënime të tilla. Në fakt, mund të stërvitësh personelin për të njohur mirë vendet që kanë probabilitet të madh për të qenë objekt i një kurthi apo i një akti vetvrasës të atentatorëve. Përveç kësaj, të mësojnë sesi duhet reaguar pas shpërthimit të një mjeti IED. Celulat e rebelëve janë të pajisur me aftësi dhe me një metodë eksperimentuese të lartë. Ata përdorin të paktën një javë për njohjen e studimin e objektivit, analizën e zakoneve dhe në përzgjedhjen e kohës, duke kërkuar të zbulojnë pikat më të dobëta të tij dhe mundësitë e ofruara për të sulmuar. Vrojtimi nuk është vetëm mundësi që mund të përdoret. Ata bëjnë edhe përdorimin nga distanca e të ashtuquajturit hoax IED (IED të rremë), që synojnë të testojnë dhe zbulojnë aftësinë e reagimit të forcave në terren. Një mbledhje e tillë e infromacioneve lejon identifikimin e metodave për çaktivizimin e mjeteve shpërthyese, numrin e grupeve të aktivizuar në të, procedurat e sigurisë së zbatuar dhe aftësinë e demonstruar.
DEGA C-IED NË ISAF -International Security Assistance Force
Në skenarët e rinj operativë, si Afganistani e Iraku, përdorimi i IED është rritur në mënyrë të konsiderueshme në numër dhe në intensitet. Nuk është rastësi që shumë shpesh duke folur për kërcënimin, IED kanë parasysh teatro të tillë. Në fakt, midis tyre, ekzistojnë lidhje të forta në termin e fluksit të informacionit, të teknologjisë dhe deri edhe në pjesët përbërse të IED. Edhe JIEDDO (Joint IED Defeat Organisation), organizmi amerikan që koordinon gjithë "think tank" amerikan, kërkon të interpretojë në mënyrë të hollësishme të gjitha informacionet e ardhura nga struktura të ndryshme C- IED (Counter-IED-kundër IED (5) në teatro të ndryshëm. Pra, C-IED është një nga kapacitetet operativë thelbësorë për t`u shprehur në teatrot operative me lidhje asimetrike të fortë.
Falë mbështetjes së dhënë nga FA amerikane, C-IED degë e ISAF (divizioni për luftën kundër IED), lindi me qëllimin për të marrë iniciativën, duke konsideruar incidentet terroristë, jo vetëm për efektet e prodhuar por edhe për të goditur celulat subversive.
Për këtë arsye, në Afganistan nën përgjegjësinë dhe kompetencat e "C-IED Branch" hyjnë si, stërvitja e Forcave ashtu edhe identifikimi i sistemit kriminal që fshihet brenda IED. Në këtë mënyrë, bëhet e rëndësishme në nivel strategjik për të bërë mundur të ashtuquajturin sistem që sjell luftën kundër të gjithë procesit të pajisjes, montimit dhe vënien në veprim të IED dhe, jo e fundit, të vullnetit të popullsisë lokale për t`i dhënë mbështetje rebelëve.
Pra, C-IED, është e interesuar jo vetëm për parandalimin e menjëhershëm të ngjarjeve nëpërmjet stërvitjes dhe zhvillimit të aftësive të luftimit të forcave të NATO-s e atyre afgane, por në mënyrë specifike edhe për rrjetin që planifikon dhe ndjek atentatin dhe mënyrën me të cilën zbatohet.
Në këtë konteks, C-IED përfaqëson përpjekjen kolektive (combined e joint) për të parashikuar, parandaluar, zbuluar, pakësuar ose eleminuar efektet e prodhuar nga IED mbi forcat, nëpërmjet koordinimit efikas të politikës, resurseve, organizimit, materialeve, teknologjisë, TTP, stërvitjes, operacioneve dhe intelligence-s. Koordinimi i tërë këtyre funksioneve, të bashkuar me synimin e vazhdueshëm për mbrojtjen e forcave, zbulimin dhe neutralizimin e kërcënimit, lejon mundësinë e marrjes së iniciativës. C-IED në formën e saj më thelbësore dhe të përgjithshme mund të imagjonohet sipas detyrave/funksioneve si vijon: mbledh dhe analizon në mënyrë teknike të gjitha ngjarjet IED; shpërndarja e informacioneve dhe argumentimin mbi ndryshimet e procedurave të adoptuara nga "rebelët"; përshtatja e procedurave të vendeve mike (aleancës) me kërcënnimet e reja; ndihma e intelligence (zbulimit) në individualizimin e celulave terroriste IED; koordinimi i operacioneve C-IED me natyrë thellësisht intelligence; aftësia për t'u ballafaquar me C-EID të vendeve të tjera; analiza shkencore e sendeve të gjetura (të dyshuara) IED shpërthyes dhe joshpërthyes (laboratori i analizave teknike fushore); koordinimi i C-IED që japin mundësi (analistë, teknikë) për electronic warfare, teknikë për electronic counter measure dhe c.d. spectrum manager; koordinimi i aseteve për t'u përdorur në operacione C-IED; aftësia për të mappare (hedhur në hartë) të ashtuquajturin IED network dhe përcaktimin e hot-spot (vende ku rebelët/kryengritësit përqendrojnë vëmendjen e tyre).

Strategjia c-ied në Afganistan
Struktura C-IED e pranishme në Afganistan shikon implementimin tërësor të funksioneve të parathënë në nivel të ISAF dhe në formë të zvogëluar për celulat C-IED në nivel komande rajonale (Regional Command). Implementimi i tërë funksioneve/detyrave C-IED nuk duhet të bazohet vetëm në personelin e kualifikuar në bonifikimin e mjeteve eksplozivë. Një figurë e tillë është vetëm një pjesë, një ingranazh i C-IED, i aftë të parashikojë shkatërrimin e mjeteve plasëse, në çaktivizimin e tyre, në mbledhjen e provave, por nuk mund të pretendojnë të jenë kapacitete të dobishme pa përgatitje specifike. Analizat e mjeteve plasëse, shpërndarja e të dhënave, studimi dhe përshtatja e procedurave të përdorimit, koordinimi i operacioneve C-IED, nëpërmjet intelligence dhe INFO OPS, dhe koordinimi i enabler (i specialistëve e teknikëve) ose i stafit të veçantë, të përbërë nga analistë e teknikë, nuk bëhen vetëm mbi bazën e çminimit të mjeteve plasëse. Kjo është demonstruar gjerësisht në ISAF IX nga amerikanët dhe britanikët, të aftë për për të përmbushur detyrat e mësipërme edhe me personelin e ardhur nga armë të ndryshme, por me eksperiencë dhe kompetencë në sektorë të veçantë.
Përdorimi i vazhdueshëm i mjeteve IED lejon realizimin e objektivave ushtarakë në një periudhë të shkurtër dhe objektivat politike në një periudhë të gjatë. Ndjekja e objektivave të tillë mund të arrihet respektivisht me sulme në nivel taktik ose nëpërmjet të ashtuquajturve sulme "spektakolare". Përgjigjja e nevojshme për të fituar mbi këtë rrezik merr shtysë nga konfiguracioni i përshkruar më lart dhe nga një strategji e përcaktur mirë për C-IED.
Koncepti C-IED në Afganistan, bazohet në katër shtylla kryesore: asgjësimi i sistemit IED, neutralizimi i mjeteve IED, stërvitja e forcave në terren dhe zhvillimi i kapaciteteve C-IED të ANA-s. Faktori kyç për të përballuar me sukses sistemin IED, konsiston në arritjen e prishjes së lidhjes midis rebelëve dhe mbështetjes që ata marrin nga popullsia. Ky proces kërkon që popullsia të inkurajohet për të patur besim te institucionet shtetërore, falë përkushtimit politik, ekonomik, social, të sigurisë dhe të paprekshmërisë së tyre. Efekti kryesor që synohet të arrihet është, zbulimi dhe parandalimi i ngjarjeve IED. Nëse më përpara ngjarjeve C-IED, përqendronte vëmendjen në mënyrë të ngushtë në gjetjen e mjeteve eksplozive dhe në procedurat për të mbajtur të sigurtë zonën e veprimit, tani C-IED ka si objektiv kërkimi komponentin njerëzor, mjetet dhe procedurat e nevojshme në atentatet IED dhe në rastin në fjalë, financuesin, furnizuesin, ndërtuesin, planifikuesin, deri te ai që ka vendosur dhe shpërthyer mjetin plasës. Përpjekja për të kërkuar përgjegjësitë përqëndrohet parasëgjithash te rebelët/kryengritësit, në mënyrat e ndjekura për të pozicionur mjete plasës IED, në komponentët e përdorur dhe në gjurmët biometrike të zbuluara. Mbledhja e provave në terren nuk është një detyrë, që mund të caktohet dhe kryhet nga një ushtar i vetëm, por nga një team (grup) i përgatitur në rast nevoje. C-IED Branch e ISAF, e bazuar mbi konceptin e rinovuar team, ka bërë të mundur mbledhjen e të dhënave, analizën e tyre, vlerësimin dhe shpërndarjen e informacionit ose paralajmërimin për kapacitetet që ka armiku në tërë vendet ku vepron NATO ose në vende të tjera të interesit. Team CEXC (grupi Combined Explosive Exploitation Cell) dhe WIS (Weapon Inteligence Section) përfaqësojnë evolucionin natyral të team IEDD (Improvised Esplosive Device Disposal) sepse, mbi bazën e eksperiencës së tyre, dinë si të mbledhin provat në terren, t`i krahasojnë dhe vlerësojnë ato me database të tjerë të "contributing nation" (kontributi kombëtar"), me qëllim, identifikimin e teknikave dhe taktikave të reja të armikut dhe për pasojë, përshtatjen e tyre me të vetat. Është e qartë se, një aksion i tillë kontribuon padyshim në shkatërrimin e sistemit IED. Në këtë mënyrë, ndërhyn direkt mbi kapacitetin e celulave subversive duke identifikuar pikat e dobëta të tyre dhe pikat e forta, pa të cilat rebelët/kryengritësit nuk mund të veprojnë në mënyrë efikase. Përpjekja aktive, bashkëpunimi midis vendeve të NATO-s, kuptimi i kërcënimeve dhe bashkëndarja e të dhënave të intelligence janë kushte të pashmangshëm për të "mundur" sistemin IED.
Shtylla e dytë e strategjisë C-IED është, momenti i shpërthimit të mjetit eksploziv. Në këtë situatë të rrezikshme, furtunë, bëhen të rëndësishme për çfarëdo patrullë e njësi në terren mbrojtja, por edhe mundësia e zbulimit, neutralizimit dhe mundësisht parandalimit të ngjarjes. Këta katër elementë përziejnë aktivitetin, si në nivel taktik edhe në atë operativ dhe nënkuptojnë lokalizimin, parandalimin, pakësimin e efekteve të shpërthimit të mundshëm për të mbajtur të sigurt zonën përreth. Përpjekjet e bëra përqëndrohen në mënyrat e neutralizimit të IED (edhe nëpërmjet robotëve) të bazuar në metodologjitë e veprimit të kundërshtarit dhe në teknologjitë e disponueshme.
Shtylla e tretë, stërvitja e forcave në terren, përfaqëson një aspekt tjetër të rëndësishëm të strategjisë C-IED në Afganistan, sepse fuqizon anën psikologjike, për të realizuar operacione C-IED të bazuar në efektet, ndërtimi i një strategjie koherente, garantimi i ndërveprimit të sistemeve të ndryshme dhe drejtimi i zhvillimit të kapaciteteve të reja. Për këtë qëllim, stërvitja dhe doktrina e lidhur me të, marrin një rol të dorës së parë për forcat e NATO-s në Afganistan që, të lidhura ngushtë me teknologjinë, ndihmojnë komandantët në ekzekutimin e detyrave dhe në zbutjen e rreziqeve. Shtylla e fundit natyrisht është shtrirja e rrezes së veprimit të këtij aktiviteti edhe në zhvillimin e kapaciteteve C-IED të Ushtrisë afgane për të bërë të mundur përballimin sa më mirë të operacioneve Shtylla e fundit por më e rëndësishmja, natyrisht, është zhvillimi i kapaciteteve C-IED të Ushtrisë afgane dhe në mënyrë të pavarur nga Forcat e Koalicionit NATO.

PLANI C-IED
Në kuadrin e strategjisë C-IED, gjen vend dhe motiv edhe plani i ISAF për C-IED, i bazuar në implementimin e pesë pikave: Doktrina, Organizimi, Informacioni, Stërvitja dhe Pajisja. Aktualisht, mungesa e një doktrine NATO në C-IED, është veçanërisht e justifikuar meqenëse komanda ISAF, po punon për procedurat dhe manulet për përdorimin e grupeve në terren. Kjo doktrinë do të miratohet nga vet komanda SACT (Supreme Allied Command Transformation), në bashkëpunim me Comando Joint e Brunsumit dhe ISAF. Ajo të përcaktojë e përshkrojë parimet udhëheqëse për organizimin dhe drejtimin e operacioneve C-IED për komandantët në nivel operativ. Në mungesë të doktrinës C-IED ose çdo tip i referimit NATO, zgjidhja me kohë të shkurtër e praktikuar në ISAF IX ka qenë ajo e ndryshimit të strukturës tashmë ekzistuese (USA) në brendësi të Divizionit Xhenio. Në këtë kuadër, iniciativa anglo-saksone ka prodhuar në 9 muaj të mandatit ARRC (Allied Rapid Rection Corps) efektet e dëshiruar. Struktura C-IED është në brendësi të CJNGR nëpërmjet krijimit të së ashtuquajturës C-IED Bridging Solution (zgjidhja urë), dhe pastaj në formë autonome si degë në varësi të komandës aktualee ISAF X. Në këto rrethana, stërvitja e drejtuar nga grupi CEXC dhe WIS përballë të gjithë kontigjenteve të përhapur në front ka përbërë elementin kryesor të propagandimit dhe sensibilizimit të strategjisë C-IED në ISAF X. Me "C-IED Road Show" dhe të tjera iniciativa të ngjashme i është dhënë hapësirë dhe bashkëndarje informacioneve për të gjithë grupet EOD/IEDD, të pranishme në zonën e operacioneve të ISAF-it. Janë trajtuar argumente të rëndësishme si taktikat e rebelëve dhe kryengritësve, procedurat e vendeve miq, Post Blast/Forensic Course dhe aftësitë e Ushtrisë afgane. Në vitin 2006 për dy muaj janë stërvitur rreth 2600 persona për ndërhyrjen, mbledhjen e provave, vlerësimin e rrethanave dhe natyrën e një sulmi IED. Zhvillimi i database me të dhëna nga të gjithë vendet aleate dhe adoptimi i aksioneve INF OPS ka lejuar implementimin e një linje tjetër të operacioneve të planit C-IED të ISAF-it, që është informacioni. Influencimi te popullsia afgane për të mos i dhënë mbështetje celulave IED, është bërë i mundur nëpërmjet përdorimit të reklamave, emisioneve në radio e televizorë, në internet dhe në gazetat e përditshme me përshkrimin e sukseseve të arritur nga Ushtria afgane dhe me tregimet për aktet heroike në shërbim të popullsisë. Përsa i përket çështjes së pestë të planit C-IED të ISAF X, pajisja me mjete e materiale dhe sistemet e nevojshëm C- IED, kjo përgjegjësi bie mbi çdo vend aleat. Probleme si, Route Clearance Pachage (paketa e çminimit të rrugëve hyrëse), kundërmasat elektronike për çdo mjet të ISAF-it, Explosive Detection Dog dhe laboratorë fushorë për shfrytëzimin e provave të mbledhura në terren, janë përballuar nga ISAF duke kërkuar sensibilizimin e çdo vendi në blerjen dhe përdorimin e tyre në teatër.
Forma konfliktuale jokonvencionale më e përhapur në skenarët operativë aktualë është padyshim kërcënimi IED. Ata përfaqësojnë formën më të preferuar të sulmeve asimetrikë të zgjedhur nga celulat subversive talebane dhe të Al Kaedës. Të përqëndruar me epërsi në zonën e jugut dhe në lindje të vendit ia dalin sot të flasim për ta, me përsëritje të ashpra, si në nivelin taktik dhe në atë operativ. Nevoja për të monitoruar dhe neutralizuar kapacitet e rebelëve me qëllim mbrojtjen e forcave është qëllimi kryesor i strukturës C- IED dhe, në veçanti, ajo e ISAF në Afganistan. C-IED Branch në ISAF analizon, arshivon dhe shqyrton mundësitë e ndryshme për të përballuar këtë kërcënim, duke kordinuar të gjitha përpjekjet e nevojshme në implementimin e funksioneve. Një strukturë e tillë pasqyron nevojën e luftës kundër celulave IED; rifitimin e iniciativës dhe identifikimin e goditjen e të gjithë network (rrjetit) IED, nga financuesi deri te ekzekutori. Në fakt, C-IED lokalizon jo vetëm momentin e shpërthimit, por e shtrin fushën e kërkimit në orët, ditët e muajt paraardhës të atentatit. Megjithëse C-IED në Afganistan është ndryshuar me një strukturë tashmë ekzistuese amerikane, ajo duhet të jetë motiv për të gjithë vendet e NATO-s, për t'u thelluar në këtë synim që të ndërtojnë sa më parë që të jetë e mundur një strukturë analoge. Për këtë arsye, edhe në nivel kombëtar, ndjehet gjithmonë e më shumë nevoja e zotërimit të një strukture të tillë, e aftë për t`ju përgjigjur në një kohë të shkurtër kërcënimeve të tillë. Shembull për t'u ndjekur dhe që po ndiqet nga ISAF për C-IED, është padyshim struktura amerikane e JIEDDO.