Intervistoi:
Entela Xheraj

Zhvillimi i politikave, strategjive, procedurave dhe implementimi i disa fushave 'jo tradicionale' në Forcat e Armatosura, të cilat do t'i shërbejnë reformave në të cilat është përfshirë Ministria e Mbrojtjes kanë qenë në fokus të mendimeve që zv/ ministrja e Mbrojtjes Zana Xhuka, ka hedhur gjatë një interviste dhënë për gazetën 'Ushtria'. Në këtë intervistë, zv. ministrja Xhuka, ka nënvizuar faktin se, ushtaraku shqiptar duhet të dalë nga 'kultura' tradicionale me të cilin jemi mësuar ta shohim deri më sot dhe hedh idenë se, ai duhet të punojë fort për t'ju bashkangjitur tashmë homologëve të tij ndërkombëtarë. Gjithashtu, Xhuka në këtë prononcim, i kushton një rëndësi të veçantë rolit të femrës në jetën ushtarake, duke e cilësuar atë si të aftë dhe tepër konçize në vendim marrjen e çështjeve kryesore brenda strukturave të Forcave të Armatosura. Po kështu, zv. minis-trja Xhuka flet për ristrukturimin e ri në Forcat e Armatosura shqiptare, duke mos harruar të nënvizojë faktin se, Ushtria shqiptare ka nevojë për ndërhyrje në plotësimin e kushteve dhe mjeteve logjistike që disponojnë aktualisht Forcat e Armatosura, me qëllim përballimin e situatave emergjente, në mënyrë të menjëhershme brenda një harku të shkurtër kohor.
Zonja zv. ministre! Në çfarë faze ndodhen aktualisht Forcat e Armatosura shqiptare dhe cili është roli i tyre?
Mendoj që, Forcat e Armatosura kanë arritur në një fazë akumulimi që i krijon mundësinë që të bëjnë një hap cilësor përpara. Në këtë cilësi ose modernizim të FA, unë do të doja të fokusohesha në zhvillimin e politikave, strategjive, procedurave dhe implementimin e disa fushave që unë do t'i emërtoja "jo tradicionle" në FA. Krahas forcimit të dimensionit tradicional që është edhe boshti kryesor i ekzistencës së institucionit të Mbrojtjes dhe të Forcave të Armatosura ka ardhur një moment (për shkak të gjitha zhvillimeve brenda dhe jashtë FA) që ne të fokusohemi në disa dimensione që ekzistojnë por që duhet të fuqizohen, të cilat unë po i emërtoj si dimensione 'jo tradicionale'. Siç e thashë edhe në fillim, ne jemi në një vit shumë të rëndësishëm nga ana politike, për Shqipërinë, për shkak se, proceset integruese në Bashkimin Europian kanë marrë zhvillime dhe përmasa të tjera, të cilat shprehin qartë rritjen e shanseve të Shqipërisë për t'u anëtarësuar në Bashkimin Europian. Ndërkohë që, FA kanë përmbushur zyrtarisht një mision që ne kishim mbi strategjinë dhe integrimin në strukturat euro-atlantike, por që ky proces integrimi vazhdon edhe në një fazë të ndërmjetme prandaj edhe ne të gjithë jemi të fokusuar për t'i zhvilluar ato më tej në mënyrë që me dinjitet ta kalojmë edhe këtë fazë dhe të bëhemi anëtare me të drejta të plota, (funksionale do të thoja, jo zyrtare) në strukturat euro-atlantike. Pra, FA duhet të zhvillojnë proceset integruese brenda institucionit të Mbrojtjes, dmth ç'ka ofrojmë ne tani për integrimin brenda Mbrojtjes dhe ç'ka ofrojmë ne për integrimin e Shqipërisë në strukturat europiane si Forcë e Armatosur shqiptare.
Cilat janë dimensionet kryesore të FA në këtë proces?
Dy janë dimensionet madhore në këtë proces: E para është kontributi gjithmonë i misionit ushtarak dhe kontributin tonë ne e japim, duke dislokuar trupat tanë në operacionet paqeruajtëse, të cilat drejtohen nga Bashkimi Europian dhe duke dhënë edhe kontributet tona (megjithëse për momentin janë kontribute të pakta) për zhvillimin e mbrojtjes europiane. Ky është dimensioni i parë, ndërsa përsa i përket kontributit të dytë është që kontributi që ne japim si një pjesë e organizmave shtetërore brenda vendit për fuqizimin e demokracisë shqiptare, dhe këtu unë do të thosha kuptimi i kapaciteteve institucionale të institucionit të Mbrojtjes në përputhje me të gjitha targetet që ka shteti shqiptar. Prandaj mendoj dhe është filluar puna për zhvillimin dhe përsosjen më tej të dimensioneve që unë po i quaj 'jo tradicionale'. Meqenëse jemi në një epokë dixhitale, d.m.th. jemi në epokën e informacioneve, unë dua të flas me një gjuhë të dixhitalizuar.
Do të thoja që shumë e rëndësishme është zhvillimi dhe përsosja e mëtejshme e softit institucional, të institucionit të mbrojtjes. Si dimension tradicional unë do të përqendrohesha në dimensionin strukturor, pra përsosja dhe zhvillimi i strukturave të mbrojtjes. Ne kemi një strukturë të re të FA, të aprovuar nga Presidenti i Republikës dhe kjo strukturë është në proces implementimi. Janë përqendruar të gjitha forcat për ta bërë funksionale sa më shpejt të jetë e mundur, sepse ka shumë rëndësi të mos humbasim kohë dhe të gjithë njerëzit të jenë totalisht të motivuar dhe të punojnë me kohën e duhur që kërkon realizimi i të gjitha objektivave të Ministrisë së Mbrojtjes. Gjithashtu, siç e dini jemi në diskutimet përfundimtare të ndërtimit të një strukture të re të Ministrisë së Mbrojtjes dhe FA.
Për të gjithë ata që nuk janë të informuar, do të donim të dinim diçka më shumë rreth softit 'jo tradicional'. Çdo të thotë kjo?
Është funksionaliteti i këtyre strukturave dhe një rëndësi shumë të madhe këtu merr lufta kundër korrupsionit dhe rritja e transparencës të të gjitha procedurave dhe shërbimeve që ofron vetë Forca e Armatosur. Ne jemi në zbatim të strategjisë kombëtare kundër korrupsionit dhe qeverisjes transparente, për një periudhë disa vjeçare (2009-2012), meqenëse lufta kundër korrupsionit ka interes vital për zhvillimin e demokracisë shqiptare dhe të shtetit tone, është kërkuar kohët e fundit që dokumentat që ne ofrojmë në drejtim të kësaj strategjie të përsosen më tej dhe të marrin një dimension më konkret dhe më të qartë duke u shtrirë në një afat 2-3 vjeçar. Po punohet me ekspertët përkatës nga grupi ndërministror që drejtohet nga ministri i Shtetit, Genc Pollo, dhe jemi në trajnimet fillestare për të trajnuar pikat tona të kontaktit për pëgatitjen e një plani veprimi 2-3 vjeçar për luftën kundër korrupsionit. Mendoj që të gjitha strukturat e Forcave të Armatosura duhet të ofrojnë të gjithë ekspertizën e nevojshme, që ky plan të jetë sa më i gjerë, sa më real, i saktë, sa më funksional dhe i zbatueshëm.
Sipas jush, cili është dimensioni i dytë dhe ç'përmban ai?
Dimensioni i dytë është softi operacional. Forcat e Armatosura i kanë të shprehura qartë misionet e tyre në strategjitë përkatëse: strategjia e Sigurisë kombëtare, strategjia ushtarake, plani afatgjatë i zhvillimit të Forcave të Armatosura. FA përmbushin misione dypalëshe, do të thosha misione tradicionale dhe jotradicionale. Të gjithë e dinë se, Forcat e Armatosura shqiptare kanë dhënë një kontribut të cilësuar dhe me meritë, të vlerësuar në operacionet në mbështetje të paqes kudo në botë. Por edhe ngjarjet e fundit, duke u përballur me një situatë të një krize emergjence civile, krize humanitare, treguan rishtazi që FA janë një dimension i fuqishëm në mbështetje të strukturave civile përkatëse për parandalimin, për zgjidhjen dhe për përmirësismin e gjendjes aty ku këto kriza apo katastrofa ndodhin. Ne të gjithë jemi krenarë që FA punuan me devocion maksimal dhe u vlerësuan si nga strukturat shtetërore, si nga strukturat vendore, në Shkodër në emergjencën që patëm në veri të vendit. Mendoj se, meqë kjo u konsiderua edhe nga strukturat ushtarake si operacioni më i madh humanitar i zhvilluar ndonjëherë nga vetë Forcat e Armatosura, ne duhet që të nxjerrim mësimet e duhura dhe të shohim se ku FA arritën që të operonin me shpejtësi dhe kishin plane gati të përgatitura dhe ku ata kishin mangësi, le të themi logjistike. Ne duhet të drejtojmë buxhetin tonë për t'i përgatitur Forcat tona të Armatosura, për të qenë të gatshëm për të zgjidhur kriza të tilla sepse këto kriza dhe misione janë edhe krizat e së ardhmes.
Sa i takon përfshirjes dhe rolit të femrave brenda strukturave të FA, ç'mund të na thoni? Ku pozicionohen ato në jetën ushtarake?
Softi i tretë jo tradicional është softi social. Rëndësi shumë të madhe për progresin e mëtejshëm të FA merr edhe rritja e cilësisë së jetës brenda vetë FA. Problemet sociale me të cilat përballen FA janë probleme të përgjithshme, pra që përballet çdo shoqëri, por janë edhe unike. Disa nga këto probleme sociale janë trajtuar ndërsa disa të tjera janë të lëna pak mënjanë. Një rëndësi shumë të madhe sidomos në këtë vit që është edhe 10 vjetori i krijimit të rezolutës së Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, rezoluta 13/25 "Për gratë, paqen dhe sigurinë", merr zhvillimi i një strategjie të përfshirjes në rritje të grave në të gjitha nivelet e vendimmarrjes së Forcave të Armatosura, dhe të shikimit të mundësisë së pjesëmarrjes së tyre edhe në operacione direkte, por ajo që është më e rëndësishmja është që të shprehet roli i madh që kryejnë gratë dhe vajzat për parandalimin e konflikteve dhe zgjidhjen e tyre. Do fillohet puna për njohjen e kësaj rezolute në FA dhe për përgatitjen e strategjisë përkatëse për të shtrirë përqasjen gjinore në të gjitha kurikulat arsimore dhe trajnuese të FA-së. Dhe së fundi unë do të fokusohesha edhe në softin mental, (ai kolektiv, jo individual)..
Ç'kuptojmë me softin mental znj. Xhuka?
Bëhet gjithmonë një pyetje, e cila është shumë e lashtë por ka marrë gjithmonë përgjigje të pjesshme: Cili do të jetë ushtaraku i së ardhmes?! D.m.th, cilat janë vlerat, virtytet, karaktersitikat, tipi i arsimimit, tipi i formimit, trajnimit, tipi i komportimit, gjithmonë sjelljes institucionale që ushtaraku individ dhe Ushtria si një e tërë duhet të ketë sot apo duhet që ne ta projektojmë për të ardhmen? Ushtarakut dhe ushtarit tradicional i ka ikur momenti. Jemi në një botë që ndryshon në mënyrë të vazhdueshme, jemi në një botë që ndryshon çdo ditë, në një botë e cila modernizohet, ndryshon në mënyrë të vazhdueshme dhe bashkë me këtë nëse ndryshon 'parlamenti hard' do të ndryshojë edhe softi përkatës. Natyrisht që Ushtria qëndron gjithmonë midis tradicionales dhe modernes, do të thoja që ka një tendencë për të qenë më shumë tradicionale, por në qoftë se ky tradicionalizëm nuk është funksional, atëherë ne do të duhet që ta projektojmë në njëfarë mënyre të ardhmen. Unë e kam thënë edhe herë të tjera që ne si soft mental jemi reaktiv, nuk jemi proaktiv. Dmth, ne reagojmë në momentin kur ndodh diçka por ne nuk e parashikojmë atë që do të ndodhë. Politikat proaktive janë politika të cilat do të jenë të suksesshme për zgjidhjen e të gjitha problemeve dhe krizave me të cilat ne mund të ndeshemi. Tek softi mental do të shtoja gjithashtu se, një rëndësi shumë të madhe duhet t'i jepet kërkim-zhvillimit. Gjëja e parë është figura e ushtarakut, cili do të jetë tipi i ushtarakut dhe së dyti duhet të jetë arsimi i tyre, pasi arsimimi i tyre është ende tradicional. Në strategjinë e shkencës, teknologjisë dhe informacionit 2009-2012 për herë të parë është përfshirë edhe mbrojtja. Kërkim-zhvillimi është një dimension që do fuqizohet me një rritje progresive. Sot rezulton që kërkim-zhvillimi është 0.2 për qind të GDP-së, strategjia shprehet që fondet në këtë drejtim do të rriten për të kapur standardet europiane dhe këto fonde duhet të arrijnë nivelin 0.6 për qind të GDP-së kombëtare. I njëjti raport do të jetë edhe për buxhetin e Mbrojtjes. Fondet e kërkim-zhvillimit sot janë zero, sepse fondet kanë qenë të adresuara për aktivitetet social-kulturore, ndërsa kërkim-zhvillimi nuk është një aktivitet që i përket aktiviteteve të fushës social-kulturore. Mbrojtja si pjesë e kësaj strategjie synon ndryshimin e programeve të paqes si pjesë e NATO-s.
Zonja Xhuka, pak më parë ju folët për transparencën. Si mund të realizohet ajo brenda strukturave të FA-së?
Kam edhe diçka për të shtuar këtu, dhe ka të bëjë pikërisht me zhvillimin e softit dixhital. Të gjitha sistemet dhe procedurat duhet të dixhitalizohen, të hyjnë në një sistem të tillë. Çdo databeiz që ekziston në FA duhet të ketë një database për personelin, database për materialet, për buxhetin, trajnimin, arsimimin-edukimin, etj. Ky informacion është një informacion i cili mbetet i izoluar. Folëm më parë për transparencën, por në ditët e sotme, transparenca do edhe mjetin me të cilin të realizohet. Mjeti nuk është më me letër dhe me laps. Mjeti është që çdo gjë të jetë e informatizuar dhe aksesi i rrjedhjes së informacionit të jetë i pandërprerë për të gjithë ata të cilët e duan këtë informacion. Ndryshe shkëmbimi i informacionit nuk do të bëhej në kohën e duhur, shkëmbimi i informacionit do të ketë vonesë në kohë dhe vonesa në kohë nuk krijon mundësinë që ne të marrim eksperiencën e të gjithëve. Pra, gjithmonë eksperienca dhe informimi do të mbetet në grupe të caktuara, të izoluara, të cilat ne edhe po të japim më të mirën, nuk do të jetë në gjendje që të plotësojë të gjitha kërkesat dhe nevojat e kërkuara.